Βάλια Παυλίδου – Ψυχολόγος / MSc Κοινωνικής Κλινικής Ψυχολογίας / Γνωστική Συμπεριφορική Ειδίκευση

ΑΡΘΡΑ


Άγχος – Κατάθλιψη

Ο φόβος της αποτυχίας

Το ότι θα αποτύχουμε όλοι κάποιες φορές στις προσπάθειες μας είναι δεδομένο. Το δεδομένο αυτό δεν το αποδέχονται όμως όλοι. Το ενδεχόμενο, η σκέψη, η πιθανότητα κάποιος να αποτύχει σε έναν στόχο, στον οποίο έχει επενδύσει μικρή ή μεγάλη προσπάθεια, είναι ικανά να προκαλέσουν προκαταβολικό και σαφώς δυσλειτουργικό άγχος. Το άγχος αυτό που νιώθουν κάποιοι άνθρωποι αναλογιζόμενοι την πιθανότητα αποτυχίας των ενεργειών τους, ονομάζουμε άγχος ή φόβο αποτυχίας (failure anxiety).

Πολλοί παράγοντες μπορεί να ενοχοποιηθούν για την ύπαρξη αυτού του άγχους: ένα αυστηρό οικογενειακό περιβάλλον που δεν αποδέχεται τίποτα λιγότερο από το τέλειο και απαιτεί από το παιδί να διαπρέπει σε όλα, η επίκριση των γονέων για τις ατυχείς προσπάθειες των παιδιών τους, ο φόβος για το τι θα πουν οι άλλοι, η ανάπτυξη μιας αυτοεικόνας ψευδούς τελειότητας.

Ωστόσο οι άνθρωποι που φοβούνται την αποτυχία σε υπερβολικό βαθμό, βιώνουν ένα καταστροφικό άγχος σε σημείο που να προκαλούν συχνά την αποτυχία την οποίο τόσο επίμονα επιθυμούν να αποφύγουν. Αναλογίζονται διαρκώς τις καταστροφικές συνέπειες της ενδεχόμενης αποτυχίας – έτσι τουλάχιστον όπως οι ίδιοι τις πλάθουν στο μυαλό τους – υπερβάλουν ως προς την επιρροή που μπορεί να έχει στη ζωή τους και αδυνατούν να επεξεργαστούν πιο ρεαλιστικές αλλά και αισιόδοξες εκβάσεις μιας κατάστασης.

Κάποια σημάδια που δείχνουν ότι φοβάσαι την αποτυχία είναι τα εξής:
  • Ανησυχείς για το τι θα σκεφτούνε οι άλλοι για σένα
  • Αμφιβάλεις για την ικανότητα σου να επιτύχεις τους στόχους σου
  • Πιστεύεις ότι δεν θα είσαι πλέον αρεστός στους άλλους αν αποτύχεις
  • Αμφιβάλεις για το πόσο έξυπνος ή ικανός είσαι
  • Θεωρείς ότι θα απογοητεύσεις τους ανθρώπους  των οποίων η γνώμη είναι σημαντική για σένα
  • Λες στους γύρω σου ότι δεν θα τα πας καλά για να μειώσεις τις προσδοκίες τους
  • Σε περίπτωση που αποτύχεις κάπου δυσκολεύεσαι να καταλάβεις τι θα έπρεπε να είχες κάνει διαφορετικά για να πετύχεις
  • Συχνά έχεις ψυχοσωματικές ενοχλήσεις που σε εμποδίζουν από το να ολοκληρώσεις μια εργασία
  • Αναβάλεις ή δεν σου φτάνει ο χρόνος για να προετοιμαστείς κατάλληλα
  • Αποφεύγεις να δοκιμάσεις καινούρια πράγματα ή να αναλάβεις δύσκολα καθήκοντα
  • Φαίνεται να σαμποτάρεις τις προσπάθειες σου (ψυχοσωματικά, αναβλητικότητα, υπερβολικό άγχος)
  • Αναλαμβάνεις να κάνεις μόνο πράγματα τα οποία τα κατέχεις πολύ καλά (τελειομανία)
Για κάποιους ανθρώπους το να αποδεχτούν ότι η αποτυχία δεν τους καθιστά λιγότερο ικανούς ή άξιους συνεπάγεται μια αλλαγή στα βαθύτερα πιστεύω όσον αφορά τον εαυτό τους. Η ταύτιση της αυτοεικόνας τους με την τελειότητα είναι ένας δεσμός που χρειάζεται να λύσουν σταδιακά για να λυτρωθούν από το διαρκές άγχος να ικανοποιήσουν τα υψηλά τους στάνταρντ αλλά και τις προσδοκίες των άλλων.

Η επιτυχής διαχείριση του άγχους της αποτυχίας απαιτεί να επαναπροσδιορίσουμε μη ρεαλιστικούς στόχους, τις απαιτήσεις από τον εαυτό μας αλλά και τα ανελαστικά πρέπει που συχνά υπηρετούμε τυφλά. Το να θέσουμε πιο χαμηλά τον πήχη δεν μας καθιστά λιγότερο ικανούς αλλά σίγουρα πιο ρεαλιστές.

Πολλές φορές απαιτούμε από τον εαυτό μας να τα καταφέρει ενώ μας υπολείπονται δεξιότητες, γνώσεις και προσόντα. Εξασκηθείτε και βελτιώστε τον εαυτό μας στα τρωτά σας σημεία, αφού βέβαια πρώτα μπείτε στη διαδικασία να παραδεχτείτε ότι υπάρχουν και να τα εντοπίσετε.
Μάθετε να διαχειρίζεστε το άγχος σας, δηλαδή να επαναφέρετε τον οργανισμό σας σε κατάσταση ηρεμίας όταν το στρες σας αποδιοργανώνει. Το να επιμένετε σε μια προσπάθεια υπό την επίδραση έντονου αποδιοργανωτικού άγχους είναι σαφώς μάταιο. Εφαρμόστε τεχνικές χαλάρωσης, διαφραγματικής αναπνοής αλλά και ότι άλλο σας βοηθάει να χαλαρώσετε πριν συνεχίσετε την όποια προσπάθεια σας.
Ένα πολύ συχνό χαρακτηριστικό των ανθρώπων που φοβούνται την αποτυχία είναι και η αναβλητικότητα. Μπρος στο ενδεχόμενο να αποτύχουν αναβάλλουν κάθε προσπάθεια καθώς το άγχος που την συνοδεύει είναι πολύ υψηλό. Με αυτόν τον τρόπο απογοητεύονται καθώς η αποτυχία είναι σχεδόν δεδομένη. Η σωστή οργάνωση χρόνου μαζί με την κατάλληλη στοχοθεσία και προσπάθεια είναι το κλειδί για να ξεπεράσετε την αναβλητικότητα σας

Καταπολεμήστε τις σκέψεις καταστροφολογίας και επενδύστε στο θετικό οραματισμό. Το να σκέφτεστε συνέχεια πόσο τραγικό θα είναι αν αποτύχετε είναι μια εντελώς άχρηστη διαδικασία. Προσπαθήστε να σκεφτείτε ρεαλιστικά αλλά και να φανταστείτε ένα θετικό αποτέλεσμα και πώς θα νιώσετε μέσα από αυτό. Αφιερώστε χρόνο στο θετικό σενάριο.  Πολλοί θεωρούν ότι το να σκέφτονται την καταστροφή είναι ένας τρόπος να προετοιμαστούν για τα δύσκολα. Στην πραγματικότητα όμως κανένα πλάνο προετοιμασίας δεν σχεδιάζουν αλλά βουλιάζουν στο προκαταβολικό άγχος που προκαλούν στον εαυτό τους.

Ακόμα όμως και αν καταφέρετε να τα κάνετε όλα αυτά κατά γράμμα και με τεράστια επιτυχία, πάλι θα αποτύχετε. Γιατί; Γιατί η αποτυχία είμαι συχνά κομμάτι της επιτυχίας και όχι το αντίθετο της. Δεν είναι το τέλος της διαδρομής αλλά ένας ενδιάμεσος σταθμός. Είναι η ευκαιρία σας να αναλογιστείτε τι πήγε στραβά, πως μπορείτε να το διορθώσετε, πως θα βελτιωθείτε αλλά και αν θέλετε το στόχο σας όντως τόσο πολύ. Είναι η ευκαιρία σας να δυναμώσετε, να ωριμάστε, να αντιμετωπίσετε την πραγματικότητα αντί να κρύβεστε από αυτήν. Δεν είναι εύκολο. Δεν προσπαθώ να σας πείσω πως είναι. Απλά, πως αξίζει να την ζήσετε. 

Καταστροφολογία στη σκέψη: Πως μας αποδιοργανώνει τη ζωή 

Είναι γνωστό πως ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε, ερμηνεύουμε και αναλύουμε τις καταστάσεις γύρω μας, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα των διαπροσωπικών μας σχέσεων αλλά και της ζωής μας γενικότερα. Στο παρόν άρθρο θα αναλύσουμε την καταστροφολογία ως μοτίβο σκέψης. Η καταστροφολογία είναι μια από τις γνωστικές διαστρεβλώσεις (οι οποίες μελετήθηκαν εκτενώς από τον ψυχιάτρους και θεμελιωτές της γνωστικής συμπεριφορικής θεραπείας Aaron T. Beck και David. D Berns). Το χαρακτηριστικό της καταστροφολογικής σκέψης είναι η τάση να προβλέπουμε και να περιμένουμε πάντα την χειρότερη δυνατή εξέλιξη. Τα άτομα, στην σκέψη των οποίων κυριαρχεί αυτό το μοτίβο, θεωρούν περισσότερο πιθανή μια αρνητική έκβαση των καταστάσεων παρά μια θετική, με αποτέλεσμα να κατακλύζονται διαρκώς από αρνητικά συναισθήματα και άγχος.

 Οι «καταστροφολόγοι» θεωρούν πως δεν πάσχει ο τρόπος σκέψης τους καθώς αυτό που περιμένουν ως αποτέλεσμα είναι ρεαλιστικά πιθανό να συμβεί. Το λάθος στο οποίο εμπίπτουν όμως είναι πως υποτιμούν ή δεν πιστεύουν πως μια θετική ή και ουδέτερη εξέλιξη είναι εξίσου ή και πιθανότερη. Το χειρότερο είναι πως οποιαδήποτε εξέλιξη και αν συμβεί, την ερμηνεύουν με τέτοιο τρόπο που ενισχύει το αρχικό καταστροφολογικό σκεπτικό τους. Για παράδειγμα, ένας φοιτητής πιστεύει πως θα κοπεί σε ένα μάθημα επειδή είναι δύσκολο και σίγουρα θα του τύχουν και δύσκολα θέματα γιατί είναι άτυχος και σε αυτόν τυχαίνουν τα δύσκολα. Έχοντας αυτήν την πεποίθηση στο μυαλό του, το πιο πιθανόν είναι να μην διαβάσει όσο καλύτερα μπορεί γιατί «τσάμπα θα πάει ο κόπος μου», με αποτέλεσμα να κοπεί και να σκεφτεί ύστερα «το ήξερα εγώ, καλά το είχα φανταστεί». Στην περίπτωση αυτή όμως έχει απλώς δημιουργήσει ο ίδιος το αποτέλεσμα στο οποίο πίστευε, πέφτοντας στην παγίδα της αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Υπάρχει βέβαια και το ενδεχόμενο να περάσει το μάθημα. Σε αυτήν την περίπτωση, αν το μοτίβο της καταστροφολογίας είναι αρκετά δυνατό και παγιωμένο στην σκέψη του, θα υποτιμήσει την αξία αυτής της επιτυχίας, αποδίδοντας την σε εξωγενείς παράγοντες (τύχη) και όχι στον ίδιο του τον εαυτό (απόρριψη ή ακύρωση του θετικού), αδυνατώντας έτσι να ενισχύσει την αυτοεκτίμηση του αλλά και να αμφισβητήσει το σκεπτικό της καταστροφολογίας εξ αρχής. 

Επίσης συχνά οι άνθρωποι θεωρούν ότι με το να περιμένουν την χειρότερη δυνατή εξέλιξη είναι ένας τρόπος για να προετοιμάζονται για τα χειρότερα, ούτως ώστε να μην απογοητευτούν όταν αυτά τους χτυπήσουν την πόρτα. Στην πράξη όμως μόνο αυτό δεν συμβαίνει. Το να πιστεύει κάποιος ότι τα πράγματα θα πάνε στραβά, δεν σημαίνει πως έχει προετοιμαστεί και το πώς θα τα αντιμετωπίσει. Οι «καταστροφολόγοι» συνήθως δεν προετοιμάζουν κανένα πλάνο αντιμετώπισης της καταστροφής απλά ταλαιπωρούνται από προκαταβολικό και συνεχές άγχος μέχρι να έρθει το πλήρωμα του χρόνου. Επίσης ο φόβος της καταστροφής λειτουργεί ανασταλτικά σε κάθε τομέα της ζωής τους καθώς διστάζουν να πάρουν αποφάσεις, να διεκδικήσουν πράγματα και να λειτουργήσουν δυναμικά σε σοβαρά ζητήματα της ζωής τους. Έτσι, δεν εκφράζουν παράπονα στους φίλους τους γιατί είναι ότι θα τους παρατήσουν, τρέμουν μήπως κάνουν ένα λάθος στη δουλειά γιατί είναι σίγουροι ότι θα τους απολύσουν, αγχώνονται μπροστά σε εξετάσεις γιατί είναι σίγουροι ότι θα αποτύχουν, ταλαιπωρούνται μια μέρα πριν ταξιδέψουν γιατί είναι σίγουροι ότι θα χάσουν το πλοίο (παρόλο που δεν το έχουν χάσει ποτέ).

Το να υιοθετήσουμε ένα πιο λειτουργικό μοτίβο σκέψης, είναι σίγουρα κάτι που θα ανακουφίσει το άγχος μας και θα μας επιτρέψει να λειτουργήσουμε πιο ελεύθερα στη ζωή μας. Χρειάζεται ωστόσο να αντιληφθούμε πως υιοθετήσαμε έναν τέτοιο τρόπο σκέψης, τι τον συντηρεί στο τώρα και τι εξυπηρετεί στη ζωή μας. Η αλλαγή είναι για κάποιους μια δύσκολη διαδικασία, αλλά είναι εφικτή αν το βάλουμε στόχο και αποφασίσουμε να δουλέψουμε προς αυτή. 

Πως να Σκέφτεστε Θετικά. Μέρος Ι 

Η θετική σκέψη έρχεται να αντιπαρατεθεί στον αρνητισμό και απαισιοδοξία που τόσο έντονα έχουν επηρεάσει το σύγχρονο τρόπο ζωής. Η θετική σκέψη έρχεται στην ουσία να μας υπενθυμίσει τα αυτονόητα: ότι το νόμισμα έχει πάντα δύο όψεις. Με τον όρο θετική σκέψη θα περιέγραφα έναν τρόπο αντίληψης και ερμηνείας των συνθηκών της ζωή μας - είτε αφορά την σχέση με τον εαυτό μας ή την σχέση με τους γύρω μας, είτε αφορά το μέλλον μας ή τις παρούσες καταστάσεις – ο οποίος εντοπίζει τα θετικά στοιχεία κάθε συνθήκης και επιτρέπει το ενδεχόμενο μιας θετικής εξέλιξης ή προοπτικής. Η θετική σκέψη είναι ο τρόπος σκέψης που χαρακτηρίζεται από μια ρεαλιστική αισιοδοξία και επιμένει να βάζει το στίγμα στην θετική πλευρά των εμπειριών μας έναντι της αρνητικής.

Αναλάβετε την ευθύνη των σκέψεων σας
Για να καταφέρετε να κατευθύνετε τις σκέψεις σας σε πιο θετικά μονοπάτια, χρειάζεται να παραδεχθείτε μια βασική αλήθεια: ότι εσείς ευθύνεστε για αυτές. Οι σκέψεις είναι δικές σας, παράγονται από το δικό σας μυαλό και ελέγχονται από σας. Αυτό ίσως ακούγεται περίεργο, ιδιαίτερα αν πιστεύατε ως τώρα ότι «οι σκέψεις ξεπηδούν μόνες τους μέσα στο μυαλό σας». Εσείς επιτρέπετε στον εαυτό σας να σκέφτεται με τον τρόπο που σκέφτεται, εσείς επιλέγετε αν θα συνεχίσετε να αναπαράγετε έναν αρνητικό τρόπο σκέψης ή όχι.

Καταγράψτε τις αρνητικές σας σκέψεις
Για να καταφέρετε να απαλλαγείτε από αρνητικές σκέψεις χρειάζεται αρχικά να μπορέσετε να τις συνειδητοποιήσετε. Δεν μπορείτε να αλλάξετε κάτι αν δεν βρείτε τι ακριβώς είναι αυτό που πρέπει να αλλάξετε. Δημιουργήστε ημερολόγιο αρνητικών σκέψεων και καταγράψτε τις σκέψεις που περνάνε από το μυαλό σας κάθε φορά που διαπιστώνετε την διάθεση σας να αλλάζει προς το χειρότερο, κάθε φορά δηλαδή που αγχώνεστε, στρεσάρεστε, στεναχωριέστε. Προσέξτε να μην γράφετε συναισθήματα αλλά μόνο σκέψεις (τι σας συμβαίνει την δεδομένη χρονική στιγμή και τι σκέφτεστε για αυτό). Αρνητικές σκέψεις είναι οι σκέψεις μέσα από τις οποίες διακρίνετε την τάση να αναλαμβάνετε την ευθύνη για ότι άσχημο συμβαίνει, την τάση να δίνετε περισσότερη σημασία στο αρνητικό στοιχείο μέσα σε μια περίσταση και να αγνοείτε το θετικό, την τάση να πιστεύετε ότι μόνο αρνητικά πράγματα θα συμβούν στο μέλλον κ.α. Όλα αυτά ανήκουν στην κατηγορία των Γνωστικών Λαθών.
Αν συνεχίσετε αυτήν την καταγραφή για 1-2 εβδομάδες, θα διαπιστώσετε στην συνέχεια ότι από ένα σημείο και μετά οι σκέψεις σας γυρνάνε γύρω από τα ίδια μοτίβα. Έχουν δηλαδή κάτι κοινό και μπορούν να ομαδοποιηθούν σε 4-5 (ίσως και παραπάνω για μερικούς) σκέψεις.

Γιατί είναι απαραίτητα λάθος η σκέψη μου;
Δεν θα χρησιμοποιούσα την λέξη λάθος, γιατί δεν υπάρχουν σωστές και λάθος σκέψεις αλλά λειτουργικές και δυσλειτουργικές. Η πιο σαφής ένδειξη είναι το συναίσθημα σας. Αν το συναίσθημα σας είναι δυσάρεστο ή ανυπόφορο το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, προφανώς κάτι φταίει για αυτό. Αν βλέπετε ανθρώπους να είναι περισσότερο χαρούμενοι με τις ίδιες ή και χειρότερες συνθήκες ζωής σε σχέση με τις δικές σας τότε προφανώς δεν φταίει το περιβάλλον για το συναίσθημα σας. Και τέλος από τη στιγμή που διαπιστώνετε επαναλαμβανόμενα μοτίβα στον τρόπο που σκέφτεστε αυτό σημαίνει ότι βάζετε την προσωπική σας πινελιά σε κάθε ενδεχόμενη ερμηνεία των πραγμάτων και η πινελιά αυτή έχει πάντα το ίδιο χρώμα: μαύρο

Θετικά σενάρια μέλλοντος
Όταν σκέφτεστε την επόμενη βδομάδα, τον επόμενο μήνα ή χρόνο ή τα επόμενα 10 χρόνια της ζωής σας, τι συναίσθημα σας περιβάλει; Αν αυτό είναι κάτι δυσάρεστο ίσως πρέπει να αναθεωρήσετε το σενάριο ζωής που ονειρεύεστε. Χρησιμοποιώ τον όρο σενάριο γιατί είναι κάτι που δεν έχει ακόμα υλοποιηθεί, βρίσκεται απλώς στο μυαλό σας. Συχνά σκεπτόμενοι το μέλλον μας ή την μελλοντική εξέλιξη κάποιων υποθέσεων που μας προβληματίζουν αναπαράγουμε διαρκώς ή εμμένουμε πεισματικά στην χειρότερη δυνατή εξέλιξη. Κάποιοι θα υποστηρίξουν πως με αυτόν τον τρόπο προετοιμάζονται για τα χειρότερα. Αν όμως στο μυαλό μας δεν πάρει φωνή και η θετική έκβαση των πραγμάτων τότε θα έχουμε απλώς κατακλυστεί από άγχος, ανασφάλεια και θλίψη. Γιατί τα συναισθήματα μας είναι απόρροια του τρόπου με τον οποίο σκεφτόμαστε. Η διαρκής έμφαση σε σενάρια του μέλλοντος που είναι αρνητικά ονομάζεται «καταστροφολογία». Προβλέπουμε «καταστροφές», φτάνουμε να σημείο να πείσουμε τον εαυτό μας ότι όντως θα συμβούν, συμπεριφερόμαστε σαν αυτό να είναι αλήθεια και τελικά συμβάλουμε στο να γίνουν. Ανοίξτε στο μυαλό μας και άλλες οπτικές. Αναρωτηθείτε «Πως διαφορετικά θα μπορούσαν να εξελιχθούν τα πράγματα;» «Ποιο είναι το καλύτερο που θα μπορούσε να συμβεί;». Επεξεργαστείτε αυτό το σενάριο σε βάθος, σκεφτείτε το, φανταστείτε το. Τώρα αναρωτηθείτε «Τι θα μπορούσατε να κάνατε για να συμβάλετε και εσείς στην πραγμάτωση του;»

Διερευνήστε εναλλακτικές οπτικές
Για να καταφέρουμε να σκεφτούμε διαφορετικά χρειάζεται να θέσουμε στον εαυτό μας διαφορετικά ερωτήματα; Ερωτήματα που ξεκινούν με το «Γιατί» συνήθως δεν βοηθάνε γιατί ψάχνουν για αιτίες και οι αιτίες είναι συχνά θέμα ερμηνειών. Αντί να ψάχνετε αιτίες, αναζητήστε τρόπους. Θέστε στον εαυτό σας άλλες ερωτήσεις, για να οδηγήσετε την σκέψη σας σε άλλες κατευθύνσεις. Επιλέξτε τα ερωτήματα του «Πως» και γενικότερα ερωτήματα που αναζητούν τρόπους.
«Πως μπορεί να μου φανεί χρήσιμη αυτή η εμπειρία;»
«Τι μπορώ να κάνω για να νιώσω καλύτερα;»
«Πως μπορώ να δω την κατάσταση διαφορετικά»

Να θυμάστε ότι η συνήθειες σας διαμορφώνονται από αυτό που επιλέγετε να κάνετε με μεγαλύτερη συχνότητα. Το ίδιο ισχύει και για τον τρόπο σκέψης σας. Αν αφήνεστε στον αρνητισμό, σας γίνεται συνήθεια. Καλλιεργήστε την δεξιότητα να σκέφτεστε θετικά και θα αντιληφθείτε ότι σταδιακά θα σας είναι όλο και πιο εύκολο, όλο και πιο οικείο.

Πρόσεχε τις σκέψεις σου, γίνονται λέξεις
Πρόσεχε τις λέξεις σου, γίνονται πράξεις
Πρόσεχε τις πράξεις σου, γίνονται συνήθειες
Πρόσεχε τις συνήθειες σου, γίνονται ο χαρακτήρας σου
Πρόσεχε τον χαρακτήρα σου, γίνεται το πεπρωμένο σου
Lao-tze, Κινέζος Φιλόσοφος & Ποιητής

Πως να σκέφτεστε θετικά. Μέρος ΙΙ

Αποβάλλετε την αυτοκατηγορία

Ένα σύνηθες χαρακτηριστικό των ανθρώπων που σκέφτονται αρνητικά είναι η τάση να θεωρούν τους εαυτούς τους υπεύθυνους για ότι αρνητικό τους συμβαίνει. Αυτό σημαίνει ότι υιοθετούν έναν ρόλο θύματος στις σχέσεις τους και κατακλύζονται από ενοχικά αισθήματα. Η ενοχή δεν βοηθάει κάποιον να βγει από τον φαύλο κύκλο των σκέψεων του καθώς φαντάζει «δίκαιη τιμωρία» από τη στιγμή που βρίσκει διαρκώς λάθη και παραλείψεις στην συμπεριφορά του.  Έναν τέτοιος τρόπος σκέψης δεν αφήνει περιθώρια να μοιραστούν οι ευθύνες και σε όσους συμμετέχουν σε μια συνθήκη, πόσω δεν μάλλον να μην αναζητηθούν καν ευθύνες. Αντίθετα το άτομο βάλλεται διαρκώς από τον ίδιο του τον εαυτό για υποτιθέμενα λάθη τα οποία ανήκουν στο παρελθόν και δεν μπορούν να αλλάξουν. Αντί να μηρυκάζετε το παρελθόν, δώστε έμφαση στο παρόν. Ενισχύστε τα επιχειρήματα που υποστηρίζουν τις απόψεις και τις πράξεις σας και αφήστε τους άλλους να αναλάβουν – αν θέλουν – την ευθύνη για τις δικές τους.


Κρατείστε ένα ημερολόγιο επιτευγμάτων

Όταν έχουμε συνηθίσει να βλέπουμε τον εαυτό μας μέσα από τους παραμορφωτικούς φακούς του αρνητισμού εντοπίζουμε κυρίως 3 πράγματα: λάθη, αποτυχίες και αρνητικά συναισθήματα. Κάνοντας αυτήν την επιλεκτική εστίαση προσοχής τείνουμε να πιστεύουμε ότι όλη μας η ζωή κατακλύζεται από αυτά.  Επειδή έχουμε εξασκήσει τον εαυτό μας στο να τα εντοπίζει και να τα ανακυκλώνει δεν σημαίνει πως δεν πραγματοποιούμε κάθε μέρα μικρές επιτυχίες. Μπορεί να είμαστε στοργικοί γονείς, να περνάμε τα μαθήματα στο πανεπιστήμιο, να είμαστε καλοί στη μαγειρικοί ή να παρηγορούμε τους φίλους μας όταν έχουν προβλήματα. Κάντε κάθε βράδυ πριν πέσετε για ύπνο μια ανασκόπηση της ημέρας και σκεφτείτε: «Τι καταφέρατε σήμερα; Τι κάνατε καλά;». Ενημερώνετε αυτό το ημερολόγιο επιτευγμάτων κάθε βράδυ και  ξαναδιαβάστε το στο τέλος της εβδομάδας.   


Συναναστραφείτε με θετικούς ανθρώπους

Καλώς ή κακώς το περιβάλλον μας επηρεάζει. Το περιβάλλον δεν απαρτίζεται μόνο από άψυχα αντικείμενα αλλά και από τους ανθρώπους με τους οποίους ερχόμαστε σε επαφή καθημερινά. Επιδιώξτε την συναναστροφή ή και απλώς την επικοινωνία με θετικούς ανθρώπους, με ανθρώπους που έχουν ειλικρινή χαμόγελα και έχουν να πουν μια καλή κουβέντα. Αν οι συνθήκες της καθημερινότητας σας είναι τέτοιες που πρέπει να συναναστραφείτε με αρνητικούς ανθρώπους, μειώστε στο ελάχιστο δυνατόν την επικοινωνία και ενισχύστε τα προσωπικά σας όρια για να μην επηρεάζεστε. Επιδιώξτε να γνωρίσετε νέους ανθρώπους μέσα από την ενασχόληση σας με νέες δραστηριότητες.


Θέστε στόχους

Η στοχοθεσία και η πορεία υλοποίησης των στόχων μας είναι από μόνη της μια εξαιρετικά δημιουργική διαδικασία. Βάζοντας στόχους, επιλέγετε εσείς το μέλλον σας και διαμορφώνετε μια προσωπική πορεία. Η διαδικασία υλοποίησης ενός στόχου κρατά το μυαλό σας απασχολημένο με θετικό τρόπο καθώς σας υποκινεί να κάνετε βήματα μπροστά, να εξελίσσεστε και να πετυχαίνετε πράγματα. Επίσης σας βάζει στην διαδικασία να σκέφτεστε τι θα θέλατε να πετύχετε στη ζωή σας, γεγονός που από μόνο του έχει μια θετική χροιά. Σχεδιάστε τα βήματα που θα σας οδηγήσουν στο στόχο σας και βάλτε ένα χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του. Να σκέφτεστε κάθε μέρα ότι θα τα καταφέρετε και ότι έχετε εσείς τον έλεγχο.   


Επενδύστε σε κάτι που σας αρέσει

Όταν ασχολούμαστε με κάτι που μας αρέσει ειλικρινά και όχι με κάτι με το οποίο πρέπει να ασχοληθούμε, αφοσιωνόμαστε σε αυτό 100%. Η ενασχόληση αυτή κρατάει το μυαλό μας απασχολημένο με θετικές σκέψεις και φυσικά κατακλυζόμαστε από θετικά συναισθήματα. Αποφύγετε την παγίδα να λειτουργήσετε ενοχικά απέναντι σε τέτοιες δραστηριότητες που δεν έχουν κάποια πρακτική σημασία πέρα από την ευχαρίστηση της δημιουργικότητας. Ενοχική αντιμετώπιση είναι η στάση τύπου «Χάνω το χρόνο μου με την κηπουρική, θα μπορούσα να τελειώσω το σιδέρωμα» ή «Πώς να πάω για τρέξιμο όταν έχω τόσες εκρεμμότητες στο γραφείο;». Ο ποιοτικός χρόνος που αφιερώνετε στον εαυτό σας, ο χρόνος που δεν υπαγορεύεται από τα πρέπει της καθημερινότητας σας αλλά από τα θέλω της ψυχής σας, δεν είναι ποτέ χαμένος. Είναι επένδυση και συσσώρευση ψυχικών δυνάμεων για να αντιμετωπίζετε με περισσότερη αντοχή και θετική διάθεση την υπόλοιπη μέρα σας.   


Αυτοβελτίωση

Γιατί δυσκολεύομαι στις αποφάσεις

Το να μπορούμε να κάνουμε επιλογές στη ζωή μας και να αποφασίζουμε για πράγματα που είναι για μας σημαντικά φαίνεται μια αρκετά καλή και ανακουφιστική προοπτική. Φανταζόμαστε λοιπόν ότι, σε μια τέτοια περίπτωση, θα κάναμε εκείνες τις επιλογές που θα έκαναν τη ζωή μας πιο εύκολη και θα μας γλύτωναν από προβλήματα και σκοτούρες. Θα αλλάζαμε όλα αυτά που δεν είχαμε τη δυνατότητα να επιλέξουμε αλλά μας συνέβησαν και μας ταλαιπώρησαν ή μας ταλαιπωρούν ακόμα. Πως θα ήταν η ζωή μας άραγε σε μια τέτοια υποθετική συνθήκη; Φανταζόμαστε μάλλον τα καλύτερα.

Στην πραγματικότητα έχουμε περισσότερες επιλογές από όσες είμαστε σε θέση να αντιληφθούμε και να αξιοποιήσουμε. Για οικονομία χρόνου και δυνάμεων εστιαζόμαστε συνήθως στις πιο οφθαλμοφανείς και πρόσφορες. Η βαθύτερη διερεύνηση των επιλογών μας όμως, ανοίγει την πόρτα σε ευαίσθητα για μας κομμάτια (φόβους, ανασφάλειες, ελλειμματικές δεξιότητες κτλ) με αποτέλεσμα να προτιμούμαι να βαδίζουμε σε γνώριμο έδαφος.

Η επιλογή ωστόσο δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. Πολύ συχνά την αποφεύγουμε, προκειμένου να παραμείνουμε στην αδράνεια και στην ασφάλεια, προκειμένου να γλυτώσουμε το άγχος και τις εσωτερικές συγκρούσεις αλλά και την τελική ευθύνη των πράξεων μας με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Ας δούμε κάποιους από τους λόγους για τους οποίους η προοπτική μιας επιλογής γίνεται περισσότερο βραχνάς από ότι ανακούφιση.

Η ευθύνη
Χέρι χέρι με τις επιλογές μας πάει και η έννοια της ευθύνης. Από τη στιγμή που προβαίνουμε σε μια επιλογή αναλαμβάνουμε – ή οφείλουμε να αναλάβουμε - την ευθύνη αυτού που επιλέξαμε. Έτσι ευθυνόμαστε για το σύντροφο που έχουμε επιλέξει, για τη δουλειά που κάνουμε κ.ο.κ. Η ευθύνη μας κάνει συχνά να αισθανόμαστε αμήχανα γιατί θα αρχίσει να χρωματίζεται αρνητικά αν η επιλογή μας αποδειχτεί λάθος, αν μετανιώσουμε για κάτι που επιλέξαμε ή αν αποδειχθούν οι συνέπειες του καταστροφικές. Εκεί οφείλουμε να παραδεχθούμε στον εαυτό μας πρώτα αλλά και στους άλλους ότι έχουμε μέρος της ευθύνης - αν όχι όλη - για την επιλογή μας.

... Διαχωρίστε την ευθύνη τη δική σας από τις ευθύνες των άλλων για να μην χρεώνεστε τύψεις και ενοχές για πράγματα δεν σας αναλογούν. Ευθύνεστε αποκλειστικά για τις δικές σας πράξεις και όχι για τις πράξεις των άλλων....

Ο μονόδρομος
Ο αντίλογος εδώ λέει πως συχνά δεν επιλέγουμε αυτό που πραγματικά θέλουμε αλλά ανάμεσα σε αυτά τα οποία προσφέρονται. Άρα τίθεται το ερώτημα αν όντως ευθυνόμαστε για μια τέτοια επιλογή. Στην περίπτωση αυτή οι επιλογές μας δεν αντιπροσωπεύουν τα πραγματικά μας θέλω μας άρα αποποιούμαστε και την ευθύνη της επιλογής. «Δεν φταίω εγώ που το διάλεξα, δεν είχα άλλες επιλογές» λέμε συχνά. Στις περισσότερες όμως καταστάσεις της ζωής μας έχουμε επιλογές τις οποίες επιλέγουμε να αποκλείσουμε από την γκάμα των επιλογών μας, είτε γιατί απαιτούν περισσότερη προσπάθεια, σθένος και επιμονή είτε γιατί μας φέρνουν αντιμέτωπους με τις προσωπικές μας αδυναμίες και τα δικά μας αδύνατα σημεία.

... Διερευνήστε όλες τις εναλλακτικές επιλογές, ακόμα και αυτές που έχετε απορρίψει. Επιλέξτε συνειδητά κάθε φορά, έχοντας πλήρη επίγνωση του τι σας προσφέρει η κάθε απόφαση σας....

Η υποχρέωση της σωστής επιλογής
Κάποιους ανθρώπους τους δυσκολεύει αφόρητα η προοπτική μιας επιλογής γιατί έχουν πολύ έντονη την πεποίθηση και την προσδοκία από τον εαυτό τους ότι οφείλουν να κάνουν κάθε φορά την καλύτερη δυνατή επιλογή. Μπλέκονται ωστόσο σε έναν φαύλο κύκλο καθώς η καλύτερη επιλογή είναι θέμα οπτικής και όχι αντικειμενικά μετρήσιμο μέγεθος . Έτσι θέτουν στον εαυτό τους έναν στόχο που δεν μπορούν να πετύχουν καθώς ανεβάζουν διαρκώς τον πήχη για να πετύχουν το καλύτερο και κάποια στιγμή απογοητεύονται γιατί διαπιστώνουν ότι δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν στις ίδιες τους τις προσδοκίες. Στην περίπτωση αυτή τα άτομα βιώνουν έντονο άγχος στην προοπτική σημαντικών αλλά και μη αποφάσεων, το οποίο μπορεί να λειτουργήσει ανασταλτικά ως προς τη λήψη αποφάσεων ακόμα και μικρής σημασίας.

... Η καλύτερη επιλογή και η πιο κατάλληλη επιλογή μπορεί να είναι δυο διαφορετικά πράγματα. Φέρτε στο προσκήνιο τις προσωπικές σας ανάγκες και τα θέλω σας, δείτε τι είναι σημαντικό για σας και για τους στόχους σας....

Ο φόβος της αποτυχίας
Μαζί με την υποχρέωση της σωστής επιλογής έρχεται και ο φόβος της αποτυχίας. Με λίγα λόγια η μη σωστή – σύμφωνα με την οπτική του κρίνοντα - επιλογή ταυτίζεται αυτόματα με αποτυχία. Στην περίπτωση αυτή επικρατεί η γνωστική διαστρέβλωση του Άσπρο ή Μαύρο με αποτέλεσμα το άτομο να βιώνει με πολύ αρνητικό τρόπο την μην εκπλήρωση των αρχικά υψηλών προσδοκιών του. Ο φόβος της αποτυχίας μπορεί να είναι τόσο ισχυρός που κάποια άτομα καταφεύγουν στην αδράνεια ή και στην αναβλητικότητα προκειμένου να μην εμπλακούν σε μια δραστηριότητα που μπορεί να μην γίνει τέλεια.

...Αναθεωρείστε τα κριτήρια της αποτυχίας σας γιατί το σίγουρο είναι ότι είναι πολύ αυστηρά. Χρειάζεται να απεμπλακείτε από τη διχοτομική λογική σας και να βρείτε τρόπους να κινητοποιήσετε θετικά τον εαυτό σας...

Ο αποκλεισμός των εναλλακτικών
Όταν επιλέγουμε αυτόματα αποκλείουμε τις εναλλακτικές μας. Οι άνθρωποι που δεν είναι σίγουροι για την επιλογή τους νιώθουν αυτόν τον αποκλεισμό ως πολύ δεσμευτικό και αισθάνονται ότι με την επιλογή Α χάνουν τις επιλογές Β, Γ, Δ. Έτσι εστιάζουν πολύ σε αυτό που δεν έχουν επιλέξει, συχνά το εξιδανικεύουν και διακατέχονται από απογοήτευση και θλίψη. Η αλήθεια είναι ωστόσο πως πάντα αποκλείουμε κάτι, κάνοντας μια επιλογή. Αυτό που αποκλείουμε συχνά είναι δυνατό να το έχουμε σε μεταγενέστερο χρόνο, αν το επιθυμούμε πολύ. Μπορούμε σε πολλές περιπτώσεις να αλλάξουμε την επιλογή μας. Αυτό όμως που μας μπλέκει σε αυτή την κατάσταση είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό μας και στην ικανότητα μας να διαχειριζόμαστε την ζωή μας.

...Πριν επιλέξετε διερευνήστε τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα όλων των εναλλακτικών επιλογών σας. Αναρωτηθείτε αν όντως κάποιες επιλογές είναι αλληλοαναιρούμενες ή αν θα μπορούσαν να συνυπάρξουν...

Το να μένετε αδρανείς ενώ εκτυλίσσεται η ιστορία της ζωής σας είναι μια επιλογή, δεν είναι έλλειψη επιλογών. Βρείτε τους τρόπους να υποστηρίξετε τον εαυτό σας και να ενισχύσετε τις δεξιότητες σας για να αποφασίζετε με τρόπους υγιείς και ωφέλιμους. Είναι σίγουρα ένας αγώνας μερικές φορές, αλλά ένας αγώνας που αξίζει να δώσετε και γιατί όχι, να κερδίσετε.

Ελέγχω το θυμό μου

Η διαχείριση του θυμού δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. Αποφασιστικής σημασίας για τον έλεγχο του θυμού είναι να αποκτήσουμε επίγνωση των ενδότερων πεποιθήσεων μας τόσο για τους άλλους όσο και για τον εαυτό μας. Οι πεποιθήσεις αυτές ενεργοποιούν συνήθως τον φαύλο κύκλο του θυμού, τον οποίο φαύλο κύκλο καλούμαστε στη συνέχεια να σπάσουμε, αν θέλουμε βέβαια να απεγκλωβιστούμε από το θυμό. Για πολλούς ανθρώπους ο θυμός είναι ένα συμπεριφορικό μοτίβο που επαναλαμβάνεται αυτούσιο στην πλειονότητα των διαπροσωπικών τους σχέσεων.

Η ανάκτηση του αυτοελέγχου μας και η διατήρηση της απαιτεί να δουλέψουμε με τον εαυτό μας σε τρία επίπεδα: Το γνωστικό, το οποίο αφορά στις αυτόματες σκέψεις μας αλλά και στις ενδότερες πεποιθήσεις μας, το συμπεριφορικό, το οποίο αφορά στις πράξεις μας, άρα στην συμπεριφορά μας και το σωματικό, το οποίο αφορά στις φυσιολογικές αντιδράσεις του οργανισμού μας οι οποίες εκλύονται μαζί με τα συναισθήματα μας.


Σε Γνωστικό Επίπεδο

Γνωστική αναδόμηση
Οι άνθρωποι που θυμώνουν συχνά, χρειάζεται να αποκτήσουν επίγνωση της απαιτητικής φύσης των προσδοκιών τους και να τις μετατρέψουν σε επιθυμίες. Αντί να απαιτούν διαρκώς από τους άλλους, χρειάζεται να συνειδητοποιήσουν την πηγή των απαιτήσεων τους και τι εξυπηρετεί, αλλά και να αναγνωρίσουν το δικαίωμα του άλλου να μην μπορεί ή να θέλει να ικανοποιήσει την επιθυμία τους.

Συχνά ερμηνεύουν τις συμπεριφορές των άλλων με όρους προσβολής ή αδικίας προς τους ίδιους και απαιτούν παράλληλα τη συμμόρφωση του άλλου στις δικές τους επιταγές. Αυτά τα ερμηνευτικά σχήματα είναι ανελαστικά και ενεργοποιούνται αυτόματα. Αντί να επικεντρώνονται στο πόσο τους αδικούν και τους προσβάλλουν, χρειάζεται να αναρωτηθούν για τα κίνητρα και τις προθέσεις των άλλων και συνειδητά να προσπαθήσουν να αναπαράγουν εναλλακτικές ερμηνείες για την στάση των άλλων απέναντι τους. Αυτό φυσικά σημαίνει πως πρέπει να βγάλουν τον εαυτό τους από τη θέση του θύματος και να υιοθετήσουν μια θέση ευθύνης στις διαπροσωπικές τους σχέσεις.

Αμφισβήτηση αυτόματων σκέψεων
Οι αυτόματες σκέψεις είναι το πρώτο πράγμα που μας έρχεται στο μυαλό λίγο πριν ο θυμός κάνει την πανηγυρική του εμφάνιση. Τέτοιες μπορεί να είναι «Με υποτιμάει», «Δεν με σέβεται, οφείλει όμως να με σέβεται», «Θέλουν να με εκμεταλλευτούν» κτλ. Αυτές οι σκέψεις είναι ερμηνείες για την συμπεριφορά των άλλων και πολύ συχνά είναι εσφαλμένες. Επειδή όμως είναι δικές μας σκέψεις εμείς οφείλουμε να τις αλλάξουμε και να υιοθετήσουμε απόψεις που προσεγγίζουν με μεγαλύτερη ακρίβεια αυτό που συμβαίνει γύρω μας

Επίλυση προβλήματος
Αν ωστόσο ο θυμός μας προκύπτει όχι από μια δική μας ερμηνευτική προσέγγιση για μια εξωτερική κατάσταση, αλλά έρχεται ως απόρροια ενός προβλήματος ή μιας αναποδιάς που προκύπτει στην καθημερινότητα μας, χρειάζεται να επικεντρωθούμε στο πως μπορούμε να λύσουμε το πρόβλημα – αναγνωρίζοντας το βαθμό ελέγχου που έχουμε στο πρόβλημα – και να προσπαθήσουμε να το διαχειριστούμε στην πράξη. Στην περίπτωση αυτή χρειάζεται να δράσουμε, να πάρουμε αποφάσεις και ασχοληθούμε ενεργά με την υλοποίηση τους.


Σε Συμπεριφορικό επίπεδο

Σκέφτομαι πριν μιλήσω
Το να πείτε το πρώτο πράγμα που σας έρχεται στο μυαλό όταν θυμώνετε δεν είναι και η πιο σοφή κίνηση. Ο θυμός μας παρασύρει σε εκφράσεις και τρόπους επικοινωνίας που συχνά μετανιώνουμε και πληγώνουν ή και φοβίζουν τους ανθρώπους γύρω μας. Είναι προτιμότερο να δώσετε λίγο χρόνο στον εαυτό σας για να αναστοχαστείτε πάνω στη σκέψη σας και στα λόγια που είστε έτοιμοι να ξεστομίσετε. Ζητείστε χρόνο και απομακρυνθείτε για λίγο από τη διαπροσωπική συνθήκη στην οποία βρίσκεστε προκειμένου να ηρεμήσετε ενεργοποιώντας τη λογική σας και αξιολογώντας καλύτερα την αρχική σας εκτίμηση που πυροδότησε το θυμό.

Μικρά Διαλλείματα
Αν ανήκετε στην κατηγορία των ανθρώπων που συσσωρεύουν σιγά σιγά ένταση και στρες με αποτέλεσμα ο εκνευρισμός σταδιακά να κλιμακωθεί σε ξέσπασμα θυμού, επιλέξτε να κάνετε μικρά διαλλείματα κατά τη διάρκεια της ημέρας. Απομακρυνθείτε για λίγα λεπτά από την κατάσταση που σας στρεσάρει και εφαρμόστε κάποια τεχνική χαλάρωσης για να αποφορτιστείτε.

Βελτίωση δεξιοτήτων επικοινωνίας
Αναπόφευκτη και αναγκαία συνάμα είναι η βελτίωση της επικοινωνιακής σας ικανότητας προκειμένου να εκφράζεστε με τρόπους που αναδεικνύουν τις ανάγκες και τα συναισθήματα σας αλλά σέβονται και την προσωπικότητα του άλλου. Έτσι χρειάζεται να εξασκηθείτε στην διεκδικητικότητα, στην σωστή άσκηση κριτικής, στην ενεργητική ακρόαση και στην οριοθέτηση ούτως ώστε ο θυμός να μην είναι το μόνο μέσο έκφρασης αλλά και διεκδίκησης στις σχέσεις σας.


Σε Σωματικό επίπεδο 

Ασκήσεις χαλάρωσης

Ο θυμός όπως και το στρες ενεργοποιούν στο σώμα μας την αντίδραση «μάχης ή φυγής». Αυτό σημαίνει ότι μας προετοιμάζουν για να αντιπαρατεθούμε σωματικά ή να τρέξουμε προκειμένου να αποφύγουμε έναν ενδεχόμενο κίνδυνο. Αυτή η προετοιμασία όμως (αύξηση καρδιακού παλμού, ταχυκαρδία, μυϊκή ένταση) μπορεί να αποβεί δύσφορη και να μην μπορούμε να ηρεμήσουμε ούτως ώστε να απεγκλωβιστούμε και από το αρνητικό συναίσθημα που τη συνοδεύει. Ασκήσεις Διαφραγματικής Αναπνοής και Σταδιακή Μυϊκή Χαλάρωση μπορούν να βοηθήσουν το σώμα μας να επανέλθει σε κατάσταση ηρεμίας αλλά και εμάς να αποκτήσουμε τον αυτοέλεγχο μας.

Σωματική άσκηση
Η σωματική άσκηση βοηθάει σημαντικά στην μείωση του άγχους. Έρευνες έχουν συσχετίσει τη σωματική άσκηση με καλύτερη ψυχική διάθεση, καλύτερη διαχείριση στρεσογόνων καταστάσεων, περισσότερο παραγωγική ζωή, χαμηλότερα επίπεδα κατάθλιψης και άγχους και υψηλότερη αυτοεκτίμηση. Τα οφέλη της άσκησης είτε γίνεται σε γυμναστήριο είτε πρόκειται για ένα γρήγορο περπάτημα είναι πολλαπλά για τον οργανισμό. Αυτό που μας ενδιαφέρει εδώ είναι ότι η άσκηση αποφορτίζει το σώμα από την συσσωρευμένη ένταση και συμβάλει στην επιθυμητή χαλάρωση.

​Το να διαχειριστούμε το θυμό μας δεν σημαίνει πως δεν επιτρέπουμε στον εαυτό μας να θυμώνει. Σημαίνει πως μαθαίνουμε πώς να μην θυμώνουμε για ασήμαντους λόγους αλλά και πώς να εκφράζουμε το συναίσθημα αυτό με τρόπους που υποδεικνύουν σεβασμό τόσο προς τον εαυτό μας όσο και προς τους άλλους.

Ο θυμός μου με ελέγχει

Ο θυμός είναι ένα συναίσθημα. Σαρωτικό, έντονο, ανεξέλεγκτο πολλές φορές. Μας παρασύρει, μας βγάζει εκτός εαυτού, απαιτεί εκτόνωση. Συχνά φθείρει τις διαπροσωπικές μας σχέσεις αλλά και εμάς τους ίδιους, που νιώθουμε ότι για ακόμα μια φορά ο θυμός είχε τον έλεγχο και όχι εμείς.

Ο θυμός είναι ένα από τα πέντε βασικά συναισθήματα (χαρά, λύπη, θυμός, φόβος, αηδία). Δεν αποσκοπεί στο να μας ταλαιπωρήσει αλλά ενεργοποιείται όταν αισθανόμαστε απειλή ή κίνδυνο και στόχο έχει να μας προετοιμάσει για επίθεση. Η απειλή έχει συνήθως συμβολικό χαρακτήρα: μπορεί το άτομο να αισθάνεται ότι απειλείται η αξιοπρέπεια του, η αυτοεκτίμηση του, μπορεί να νιώθει προσβολή ή εξευτελισμό ή ακόμα μπορεί να θεωρεί ότι αδικείται από μια πράξη τρίτου ή μια κατάσταση.  Τόσο εξωτερικά συμβάντα (μια σύγκρουση με έναν συνάδελφο μας, το μποτιλιάρισμα στο δρόμο κτλ) όσο και εσωτερικά συμβάντα (οι σκέψεις ή οι αναμνήσεις μας) είναι σε θέση να ενεργοποιήσουν το θυμό μας. Και στις δύο περιπτώσεις όμως για να αναζωπυρωθεί ο θυμός χρειάζεται το άτομο να προβεί σε μια ερμηνεία της εξωτερικής πραγματικότητας, η οποία θα έχει στη βάση της αυτή τη συμβολική απειλή.

Τι γίνεται όμως από τη στιγμή που κάποιος θυμώσει; Πως διαχειρίζεται τον εαυτό του ή τους άλλους προκειμένου ο θυμός να βρει διέξοδο; Υπάρχουν 3 τρόποι για να διοχετευτεί ο θυμός μας.

Άμεση έκφραση
Για πολλούς ανθρώπους το να αφήσουν το συναίσθημα τους να ξεσπάσει προς όποιον θεωρούν υπαίτιο για την αναστάτωση τους, μοιάζει η μόνη εφικτή επιλογή. Για τους ίδιους βέβαια δεν είναι επιλογή αλλά φαντάζει μονόδρομος. Στην περίπτωση αυτή μπορεί να φωνάξουνε, να βρίσουνε, να διαπληκτιστούνε ή ακόμα και να γίνουνε σωματικά βίαιοι. Η βία έχει από πίσω της πολύ θυμό που την υποδαυλίζει. Η επιθετική συμπεριφορά έχει αρνητικό αντίκτυπο τόσο στο ίδιο το άτομο όσο και στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Το άτομο στην ουσία άγεται από το συναίσθημα του θυμού και παρασύρεται σε πράξεις και λόγια τα οποία μπορεί ακόμα και να θέσουν σε κίνδυνο τη ζωή των άλλων, ενώ το ίδιο το άτομο βρίσκει σε αυτήν την εκτόνωση μια αίσθηση δικαίωσης.

Καταπίεση
Όταν ο θυμός καταπιέζεται δεν του επιτρέπεται η έκφραση σε λεκτικό επίπεδο. Τα άτομα που καταπιέζουν τον θυμό τους δεν θέλουν να τον εκφράσουν από φόβο μήπως αυτό προκαλέσει ένταση στις διαπροσωπικές τους σχέσεις και οδηγήσει έτσι στην απόρριψη τους από τους άλλους. Ο καταπιεσμένος θυμός ωστόσο βρίσκει συχνά διέξοδο μέσα από άλλες οδούς. Έτσι ο θυμός που στρέφουμε προς τα μέσα μπορεί  να οδηγήσει σε καταθλιπτικά συμπτώματα, σε υπέρταση αλλά και σε αλλοίωση του χαρακτήρα με τη μορφή εκδικητικότητας, κυνικότητας και επικριτικότητας. Ένας άλλος τρόπος έμμεσης έκφρασης του θυμού είναι η μετάθεση του σε δραστηριότητες που είναι κοινωνικά αποδεκτές και βοηθούν ως ένα βαθμό στην εκτόνωση του (πολεμικές τέχνες, ανταγωνιστικά αθλήματα).

Διαχείριση
Η διαχείριση της συναισθηματικής κατάστασης του θυμού μπορεί να ειδωθεί σε 3 επίπεδα.

- Το γνωστικό επίπεδο
Ο θυμός, όπως και το άγχος, ενεργοποιούνται όταν μια κατάσταση μεταφράζεται ως επικίνδυνη. Οι άνθρωποι που θυμώνουν συχνά ερμηνεύουν εύκολα καταστάσεις ως ένδειξη αδικίας, υποτίμησης και προσβολής προς τους ίδιους. Αυτά τα ερμηνευτικά σχήματα χρειάζεται να αλλάξουν σταδιακά προκειμένου να μπορέσει το άτομο να αναπτύξει καινούριους τρόπους ερμηνεύει την συμπεριφορά των άλλων, οι οποίοι δεν θα εμπεριέχουν απειλή προς τους ίδιους.

- Το σωματικό επίπεδο
Ο θυμός έχει αντίκτυπο στο σώμα μας. Όταν θυμώνουμε πραγματοποιούνται βιολογικές αλλαγές: αυξάνεται ο καρδιακός παλμός και η αρτηριακή πίεση όπως επίσης και η έκκριση της αδρεναλίνης και της νοραδρεναλίνης. Το σώμα μας ετοιμάζεται στην ουσία για επίθεση. Η διαχείριση της έντασης στο σώμα μας και η επαναφορά της ηρεμίας είναι μια δεξιότητα που χρειάζεται να κατακτήσουμε προκειμένου να αποκτήσουμε εμείς τον έλεγχο. Η μείωση της έντασης μπορεί να γίνει με διαφραγματικές αναπνοές και μυϊκή χαλάρωση

- Το συμπεριφορικό επίπεδο
Όπως είναι εμφανές αυτός που διακατέχεται από θυμό συμπεριφέρεται με τρόπο επιθετικό προς τους άλλους. Η διαχείριση της συμπεριφοράς, η αποφυγή να γίνουμε επιθετικοί είναι μια σημαντική κατάκτηση καθώς επιλέγουμε εμείς τι θα πούμε και θα κάνουμε, πότε και με ποιον τρόπο. Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται να καλλιεργήσουμε επικοινωνιακές δεξιότητες που έχουν να κάνουν με την υγιή διεκδίκηση και έκφραση των αναγκών και των συναισθημάτων μας.

Στο επόμενο άρθρο θα δούμε πιο αναλυτικά τεχνικές που μπορούν να μας βοηθήσουν να διαχειριστούμε καλύτερα το θυμό μας τόσο σε γνωστικό όσο και σε συμπεριφορικό ή σωματικό επίπεδο.
section3

Οι 9 συνήθειες που μας αποπροσανατολίζουν από την επίτευξη των στόχων μας

Πόσες  φορές δεν βάλατε ένα στόχο που έμεινε αυτό ακριβώς μέσα στο πέρασμα του χρόνου: ένας στόχος, μια επιθυμία και τελικά μια ανάμνηση κάποιου πράγματος που κάποτε θελήσατε αλλά ποτέ δεν πραγματώθηκε; Αν σας συμβαίνει συχνά αξίζει να αναρωτηθείτε γιατί οι στόχοι σας μένουν ανεκπλήρωτοι αλλά και πως μπορείτε να τους βάλετε στη σφαίρα του εφικτού. Η Amy Morin, ψυχοθεραπεύτρια και η ίδια, μας βοηθάει να εντοπίσουμε τις παγίδες στις οποίες συχνά πέφτουμε όταν πρόκειται για την υλοποίηση ενός στόχου μας αλλά και πως θα βοηθηθούμε για να τις ξεπεράσουμε.
  1. Μην αναβάλετε το στόχο σας για «κάποια μέρα»
Από τη στιγμή που στο ημερολόγιο δεν υπάρχει η «κάποια μέρα», είναι μάλλον απίθανο να πετύχετε έναν στόχο που συνεχώς αναβάλετε.  Οι καλύτερες των προθέσεων δεν θα σας βοηθήσουν αν δεν έχετε ένα ξεκάθαρο πλάνο.
Αν ο στόχος είναι πραγματικά σημαντικός για σας, φτιάξτε ένα χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση του. Ακόμα και αν δεν ξεκινήσετε αύριο να την υλοποίηση του, είναι σημαντικό να θέσετε συγκεκριμένα χρονικά όρια στο πότε θα ασχοληθείτε και με ποιον τρόπο. Αυτό σας βοηθάει για να καταστήσετε ένα μεγάλο εγχείρημα υλοποιήσιμο αλλά και για να έχετε τον έλεγχο σε κάθε στάδιο της υλοποίησης του

  1. Μην περιμένετε να δραστηριοποιηθείτε όταν θα νιώσετε έτοιμοι
Αν περιμένετε να νιώσετε έτοιμοι για να ασχοληθείτε με έναν δύσκολο στόχο, θα περιμένετε πολύ καιρό. Είναι μάλλον απίθανο να σας έρθει η ετοιμότητα και η έμπνευση σαν μάννα εξ ουρανού.
Ξεκινήστε με το να αλλάξετε τις συμπεριφορές σας, αυτά τα οποία κάνετε δηλαδή. Τα συναισθήματα σας θα αλλάξουν στην πορεία. Δραστηριοποιηθείτε για να αποκτήσετε την σπίθα που θα σας κινητοποιεί να συνεχίσετε. Αυτό σημαίνει ότι θα χρειαστεί να αναλάβετε δράση και να τροφοδοτηθείτε από τα θετικά αποτελέσματα των ενεργειών σας. Άλλωστε όπως λέει και η λαϊκή ρήση: «τρώγοντας έρχεται η όρεξη»
  1. Προετοιμαστείτε για τα δύσκολα
Είτε θέλετε να ξεπληρώσετε ένα οικονομικό χρέος είτε να χάσετε τα περιττά κιλά σας, η αλλαγή δεν είναι εύκολη. Θα έρθουν μέρες που θα είναι αρκετά δύσκολες για σας και είναι σημαντικό να αποδεχτείτε ότι έχετε δύσκολο δρόμο μπροστά σας.
Σκεφτείτε πιθανές δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσετε και διαμορφώστε ένα πλάνο αντιμετώπισης τους. Το να έχετε ένα πλάνο – δηλαδή τρόπους για να τις ξεπεράσετε-  σας δίνει αυτοπεποίθηση για να συνεχίσετε την προσπάθεια σας ειδικά όταν έχετε φτάσει στο σημείο της παραίτησης.
  1. Μην ταυτίζετε τα λάθη με την αποτυχία
Η επιτυχία σπανίως έρχεται με εύκολο τρόπο. Συχνά όμως σκεφτόμαστε ότι ένα πισωγύρισμα σημαίνει ότι έχουμε γυρίσει στο σημείο μηδέν και αυτό μας ωθεί στο να παραιτηθούμε από κάθε προσπάθεια. Ένα λάθος, μια κακή μέρα, ένα στραβοπάτημα δεν σημαίνει αποτυχία. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της πορείας προς την επιτυχία.
Αποδεχτείτε το γεγονός ότι κάποιες φορές θα κάνετε λάθη. Αντί όμως να αυτοχαρακτηρίζεστε ως αποτυχημένοι κάθε φορά που κάτι πάει στραβά, σκεφτείτε τρόπους για να ξεπεράσετε τα εμπόδια και να συνεχίσετε την προσπάθεια σας. Αποβάλετε ενοχικές σκέψεις και απαιτήσεις τελειότητας από τον εαυτό σας.
  1. Θέστε τον στόχο σας ως προτεραιότητα
Είναι εύκολο να λέμε ότι θέλουμε να πετύχουμε μια αλλαγή στη ζωή μας αλλά το να κάνουμε ότι χρειάζεται για να επιτευχθεί είναι μια διαφορετική ιστορία. Χρειάζεται να αποφασίσετε τι προτεραιότητα θα δώσετε στον στόχο σας διαφορετικά θα χαθεί ανάμεσα στα πολλά που έχετε να κάνετε μέσα στη μέρα.
Προσδιορίστε συγκεκριμένα βήματα που πρόκειται να κάνετε κάθε μέρα και σημειώστε τα στο ημερολόγιο σας. Είναι πιθανότερο να αφιερώσετε το χρόνο που χρειάζεται για να πάτε στο γυμναστήριο, να ψάξετε για δουλειά ή να διερευνήσετε την νέα σας επιχειρηματική ιδέα, αν ξεκαθαρίσετε ποια ώρα της ημέρας θα αφιερώσετε σε αυτό.
  1. Κατανοήστε το βαθμό δυσκολίας
Είναι διαφορετικό θα θέτετε ένα στόχο και διαφορετικό να επιμείνετε στην προσπάθεια που χρειάζεται να καταβληθεί για την επίτευξη του. Μην υποτιμάτε το χρόνο και τον κόπο που χρειάζεται για να επιτευχθεί γιατί η  πραγματικότητα θα σας βρει απροετοίμαστους.
Μην συγχέεται την υπερβολική εμπιστοσύνη με το ψυχικό σθένος. Αντί να λέτε στον εαυτό σας ότι θα είναι εύκολο, υπενθυμίστε του ότι θα χρειαστεί σκληρή δουλειά η επίτευξη του στόχου σας, παρά τις όποιες δεξιότητες και ικανότητες διαθέτετε ήδη.
  1. Μην παρατάτε πριν δείτε αποτελέσματα
Η ανυπομονησία είναι ο εχθρός της αλλαγής. Ζώντας σε μια ψηφιακή εποχή, οι περισσότεροι από μας δυσκολευόμαστε να περιμένουμε τον χρόνο που χρειάζεται η επίτευξη ενός στόχου.
Επειδή τα αποτελέσματα δεν έρχονται στο χρόνο που θέλετε δεν σημαίνει πως η προσπάθεια σας ήταν μάταια. Συχνά χρειάζεται να επιμείνετε περισσότερο από όσο αρχικά υπολογίσατε για επιτευχθεί η επιθυμητή αλλαγή.
  1. Μην σαμποτάρετε τον εαυτό σας πριν τη γραμμή του τέρματος
Ο φόβος της αποτυχίας μπορεί να είναι πραγματικό πρόβλημα. Αν δεν προσέξετε μπορεί να σαμποτάρετε τον εαυτό σας λίγο πριν από την επίτευξη του στόχου σας. Ίσως να πιστεύετε ότι δεν αξίζετε την επιτυχία ή ότι κάποιος θα σας την πάρει ακόμα και αν την πετύχετε.
Σκεφτείτε στόχους που έχετε πετύχει στο παρελθόν ή αυτούς δεν καταφέρατε να πετύχετε. Αναγνωρίστε τα συναισθήματα σας αλλά και τα προειδοποιητικά σημάδια ότι ετοιμάζεστε να εγκαταλείψετε την προσπάθεια.
  1.  Βάζετε τον πήχη πολύ ψηλά
Αν σας κατακλύζει ο ενθουσιασμός από τις αλλαγές που θέλετε να κάνετε στη ζωή σας, ίσως πέσετε στην παγίδα του να βάλετε ψηλά τον πήχη. Αν ωστόσο αναλάβετε υπερβολικές ευθύνες  και θέλετε να τις διεκπεραιώσετε πολύ σύντομα, θέτετε  τα θεμέλια μιας ενδεχόμενης αποτυχίας
Επικεντρωθείτε σε έναν σημαντικό για σας στόχο. Θέστε βραχυπρόθεσμους μικρούς στόχους και επιβραβεύστε τον εαυτό σας για κάθε μικρό βήμα. Προσπαθήστε να θέτετε στόχους λίγο πιο πάνω από τις δυνατότητες σας ούτως ώστε να είναι εφικτή η πραγματοποίηση τους αλλά και να μην είναι υπερβολικά εύκολοι για σας.


Τίτλος πρωτότυπου: 9 Habits That Can Keep You From Achieving Your Dreams της Amy Morin


Ευτυχία

Ευφυείς, πετυχημένοι αλλά όχι χαρούμενοι; 

Έχετε ποτέ αναρωτηθεί γιατί άραγε οι ευφυείς και πετυχημένοι –με πανεπιστημιακή μόρφωση και παχυλούς μισθούς– δεν είναι τόσο ευτυχισμένοι όσο θα μπορούσαν; Το γεγονός ότι οι τίτλοι σπουδών και μια καλή ζωή δεν μεταφράζονται απαραίτητα σε ευτυχία είναι γνωστό. Η συγγραφέας Sonja Lyubomirsky στα βιβλία της The How of Happiness και The Myths of Happiness υποστηρίζει πως οι συνθήκες ζωής (όπως το εκπαιδευτικό επίπεδο, η οικογενειακή κατάσταση, ο πλούτος κλπ.) συμβάλλουν μόνο το 10% στην ευτυχία μας. Ένα 50% οφείλεται σε γενετική προδιάθεση και το υπόλοιπο 40% στις αξίες, τη στάση ζωής και τις συνήθειές μας.
Γιατί, λοιπόν, οι ευφυείς και πετυχημένοι δεν είναι όσο ευτυχισμένοι θα έπρεπε ή θα μπορούσαν να είναι; 

4 βασικές ανάγκες που συμβάλλουν στην ευτυχία μας
Για να προσεγγίσουμε μια απάντηση χρειάζεται πρώτα να κατανοήσουμε τα πράγματα που έχουμε ανάγκη ως ανθρώπινα όντα για να είμαστε ευτυχισμένοι.

Το πρώτο που χρειαζόμαστε είναι η κάλυψη των βασικών μας αναγκών: τροφή, ένδυση, κατοικία κλπ. Όπως αντιλαμβάνεστε αν αυτά δεν πληρούνται, δεν μπορούμε να είμαστε ευτυχισμένοι. Για τους ευφυείς και πετυχημένους η ικανοποίηση των βασικών αναγκών δεν είναι θέμα.

Το δεύτερο που χρειαζόμαστε είναι μια αίσθηση σύνδεσης ή όπως θα το έλεγαν οι ψυχολόγοι η αίσθηση του ανήκειν (belongingness*) που σημαίνει πως έχουμε ανάγκη να απολαμβάνουμε την οικειότητα με τουλάχιστον ένα άλλο πρόσωπο. Πόσο σημαντική είναι η αίσθηση του ανήκειν για την ευτυχία μας; Σε έρευνα στην οποία μελετήθηκε το 10% των ευτυχέστερων ανθρώπων βρέθηκε ότι όλοι είχαν τουλάχιστον μια στενή σχέση στη ζωή τους. Η αίσθηση του ανήκειν δεν είναι λοιπόν πολυτέλεια είναι αναγκαιότητα. Άλλες έρευνες έχουν δείξει ότι το αντίθετο του ανήκειν, η μοναξιά, είναι από τους καθοριστικότερους παράγοντες τόσο σωματικών (παχυσαρκία, υψηλή αρτηριακή πίεση) όσο και ψυχολογικών (κατάθλιψη, αϋπνία) προβλημάτων.

Το τρίτο που χρειαζόμαστε είναι η αντίληψη ότι είμαστε αποτελεσματικοί. Πράγμα που σημαίνει ότι έχουμε την ανάγκη να νιώθουμε ότι είμαστε πραγματικά καλοί σε κάτι (όπως στη συγγραφή, στην άθληση, στον αλτρουισμό κτλ.).

Το τέταρτο και τελευταίο που χρειαζόμαστε για να νιώθουμε χαρούμενοι είναι η αίσθηση της αυτονομίας δηλαδή το να μην νιώθουμε κάτω από τον έλεγχο κάποιου άλλου. Για τον λόγο αυτό απεχθανόμαστε τις καταστάσεις στις οποίες δεν έχουμε την επιλογή να συμπεριφερθούμε ελεύθερα και εκδηλώνουμε μερικές φορές μια ψυχολογική αντίσταση: την τάση να κάνουμε το αντίθετο από ό, τι μας λένε. Η επιθυμία για αυτονομία –όπως και για να ανήκουμε κάπου και για αποτελεσματικότητα– φαίνεται πως είναι βαθιά ριζωμένη μέσα μας. Για αυτό και ακόμα και τα δίχρονα βρέφη εκδηλώνουν ψυχολογική αντίσταση.

Όλοι φαίνεται να αντιλαμβανόμαστε τη σημαντικότητα των τριών αυτών αναγκών – την αίσθηση του ανήκειν, την αποτελεσματικότητα και την αυτονομία– για την ευτυχία και σχεδόν όλες μας οι πράξεις εξηγούνται ως μια προσπάθεια να ικανοποιήσουμε αυτές τις ανάγκες. 

Αλλά δεν είναι απλώς η ικανοποίηση αυτών των αναγκών που καθορίζει την ευτυχία μας αλλά και ο τρόπος με τον οποίο επιχειρούμε να τις ικανοποιήσουμε.

Πώς επιδιώκουμε να καλύψουμε τις 4 αυτές ανάγκες;
Εν συντομία υπάρχουν δύο οδοί για την ικανοποίηση αυτών των αναγκών, και έχει αποδειχθεί ότι η μία από αυτές είναι πολύ πιο αποτελεσματική στην εξασφάλιση της ευτυχίας από ότι η άλλη. Η αίσθηση του ανήκειν εκπληρώνεται είτε μέσω της ανάγκης να αγαπηθούμε είτε της ανάγκης να αγαπήσουμε. Με τον ίδιο τρόπο, η αποτελεσματικότητα μπορεί να επιδιωχθεί είτε μέσω της ανάγκης για ανωτερότητα είτε μέσω της επιδίωξης του πάθους. Και τέλος, η αυτονομία μπορεί να επιδιωχθεί είτε μέσω της ανάγκης για έλεγχο των άλλων αλλά και των καταστάσεων είτε μέσω της προσπάθειας να ρυθμίσουμε τις δικές μας αντιδράσεις απέναντι στους άλλους και τις καταστάσεις γύρω μας.

Παρόλο που η ανάγκη να αγαπηθούμε, η ανάγκη για ανωτερότητα και η ανάγκη ελέγχου των εξωτερικών συνθηκών μπορεί να ανεβάσουν τα επίπεδα ευτυχίας μας βραχυπρόθεσμα, είναι πιθανόν ότι θα τα ρίξουν μακροπρόθεσμα. Αντίθετα, η ανάγκη να αγαπήσουμε, να επιδιώξουμε το πάθος μας και να αποκτήσουμε εσωτερικό έλεγχο ενισχύει την ευτυχία μας βραχυπρόθεσμα, μακροπρόθεσμα αλλά και την ευτυχία των ανθρώπων γύρω μας.

Αυτό που συνήθως συμβαίνει με τους ανθρώπους που είναι ευφυείς και πετυχημένοι είναι ότι κάνουν το ίδιο λάθος με τους υπόλοιπους στην επιδίωξη της ευτυχίας. Επιδιώκουν να καλύψουν τις ανάγκες για συντροφικότητα, αποτελεσματικότητα και αυτονομία προσπαθώντας να γίνουν αγαπητοί, να γίνουν ανώτεροι και να ελέγξουν τους άλλους παρά να αγαπήσουν, να κυνηγήσουν το πάθος τους και να διαχειριστούν καλύτερα τον εαυτό τους. Για τον λόγο αυτό οι άνθρωποι δεν είναι παρά μόνο 10% πιο ευτυχισμένοι από τους υπόλοιπους. Δηλαδή είναι όσο πιο ευτυχισμένοι δικαιολογούν οι εξωτερικές συνθήκες της ζωής τους καθώς ο τρόπος που διαχειρίζονται εν τέλει τον εαυτό τους και τις επιλογές τους πέφτει στις ίδιες παγίδες και στα ίδια λάθη με όλων των υπολοίπων.

*belongingness: με τον όρο αυτό που αποδίδω στα ελληνικά ως αίσθηση του ανήκειν περιγράφεται στην ουσία η συναισθηματική ανάγκη του να είμαστε αποδεκτά μέλη μιας ομάδας (οικογένεια, φίλοι, συνάδελφοι κτλ). Ως ανθρώπινα όντα έχουμε την εγγενή επιθυμία να ανήκουμε κάπου και να είμαστε μέρη ενός συνόλου που ξεπερνά την ατομικότητα μας. Αυτό συνεπάγεται μια βαθύτερη σχέση που ξεπερνά την απλή γνωριμία ή την οικειότητα.

Το παρόν άρθρο αποτελεί μετάφραση του άρθρου Smart, Successful, and yet not happy? του καθηγητή Raj Raghunathan Ph.D.

Η ευτυχία και το νόημα της ζωής 

«Είναι η ίδια η αναζήτηση της ευτυχίας που ματαιώνει την ευτυχία»
Victor Frankl
Τον Σεπτέμβριο του 1942, ο Victor Frankl, διακεκριμένος εβραίος ψυχίατρος και νευρολόγος στην Βιέννη, συνελήφθη από τους ναζί και μεταφέρθηκε σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης μαζί με τους γονείς του και τη γυναίκα του. Τρία χρόνια αργότερα, όταν απελευθερώθηκε, τα περισσότερα μέλη της οικογένειας του -συμπεριλαμβανομένης της εγκύου γυναίκας του- είχαν πεθάνει. Στο βιβλίο του που κυκλοφόρησε το 1946 «Αναζητώντας νόημα ζωής και ελευθερίας σε ένα στρατόπεδο συγκέντρωσης» ο Frankl, αποτύπωσε την εμπειρία του από το στρατόπεδο συγκέντρωσης. Μια σημαντική παρατήρηση τους ήταν πως η ειδοποιός διαφορά αυτών που πέθαναν κατά τη διάρκεια της κράτησης τους και αυτών που επέζησαν ήταν μια: το Νόημα. Όσοι κατάφερναν να δώσουν ένα νόημα στη ζωή τους ακόμα και κάτω από τις πιο άθλιες συνθήκες ήταν πολύ πιο ανθεκτικοί στον πόνο σε σχέση με αυτούς που παραιτούνταν από την αναζήτηση νοήματος.

Στο ίδιο βιβλίο έγραψε «όλα μπορούν να τα στερήσουν από έναν άνθρωπο, εκτός από ένα πράγμα, την ύστατη ανθρώπινη ελευθερία, να ελευθερία να επιλέγει τη στάση του σε οποιαδήποτε δεδομένη συνθήκη, την ελευθερία να χαράσσει ο ίδιος το δρόμο του»

Σύμφωνα με το Gallup το 60% των Αμερικανών νιώθουν ευτυχισμένοι, χωρίς ιδιαίτερο άγχος και έγνοιες. Από την άλλη μεριά σύμφωνα με το Κέντρο Ελέγχου Ασθενειών (Center for Disease Control) , 4 στους 10 Αμερικανούς δεν έχουν βρει ένα ικανοποιητικό νόημα στη ζωή τους. To 40% είτε πιστεύουν ότι η ζωή τους δεν έχει έναν ξεκάθαρο σκοπό ή είναι ουδέτεροι αναφορικά με την ύπαρξη νοήματος στη ζωή τους. Οι έρευνες δείχνουν ότι η ύπαρξη νοήματος και σκοπού στην ζωή αυξάνει την ποιότητα ζωής και την ικανοποίηση, βελτιώνει την πνευματική και φυσική υγεία, αυξάνει την ανθεκτικότητα και την αυτοεκτίμηση και μειώνει τις πιθανότητες εμφάνισης κατάθλιψης. Σύμφωνα επίσης με πρόσφατη έρευνα η μονοδιάστατη επιδίωξη της ευτυχίας κάνει τους ανθρώπους λιγότερο ευτυχείς.

Για το λόγο αυτό πολλοί επιστήμονες τάσσονται ενάντια στην αναζήτηση της ευτυχίας. Νέα έρευνα που πρόκειται να δημοσιευτεί στο Journal of Positive Psychology υποστηρίζει πως η ζωή με νόημα και η ευτυχισμένη ζωή, αλληλοκαλύπτονται σε μερικά σημεία, αλλά εν τέλει διαφέρουν ουσιαστικά. Το να ζεις μια ευτυχισμένη ζωή, υποστηρίζουν οι ψυχολόγοι, σχετίζεται με το να «παίρνεις» ενώ το να ζεις μια ζωή με νόημα σχετίζεται με το να «δίνεις».

«Η Ευτυχία χωρίς την ύπαρξη νοήματος χαρακτηρίζει μια σχετικά επιφανειακή και εγωιστική ζωή, στην οποία τα πράγματα κυλούν ήρεμα, οι ανάγκες και οι επιθυμίες ικανοποιούνται εύκολα και οι δυσκολίες αποφεύγονται» υποστηρίζουν οι συγγραφείς.

Πως διαφέρουν όμως η ευτυχισμένη ζωή από τη ζωή με νόημα; Η ευτυχία έχει να κάνει με το νιώθουμε καλά, υποστηρίζουν οι συγγραφείς. Συγκεκριμένα οι ερευνητές βρήκαν πως οι άνθρωποι που είναι ευτυχισμένοι τείνουν να πιστεύουν πως η ζωή είναι εύκολη, έχουν καλή φυσική κατάσταση και είναι σε θέση να αγοράζουν όσα θέλουν και χρειάζονται. Η έλλειψη χρημάτων αντίστοιχα μειώνει την αντίληψη τους τόσο για την ευτυχία όσο και για το νόημα στη ζωή τους. Η ευτυχισμένη ζωή χαρακτηρίζεται επίσης από έλλειψη άγχους και προβληματισμών.

Από κοινωνική άποψη, η επιδίωξη της ευτυχίας σχετίζεται με μια εγωιστική συμπεριφορά (να παίρνεις αντί να δίνεις). Οι ψυχολόγοι δίνουν μια εξελικτική ερμηνεία: η ευτυχία σχετίζεται με την ικανοποίηση των ενστίκτων. Αν έχουμε μια ανάγκη όπως η πείνα για παράδειγμα, η ικανοποίηση της συνεπάγεται μια ευτυχία. Οι άνθρωποι με άλλα λόγια γίνονται ευτυχισμένοι όταν παίρνουν αυτό που θέλουν. Υπό αυτήν την έννοια η ευτυχία δεν είναι προνόμιο των ανθρώπων αφού και τα ζώα μπορούν να νιώσουν έτσι ικανοποιώντας τις βασικές τους ανάγκες, επισημαίνουν οι ερευνητές.

«Οι ευτυχισμένοι άνθρωποι αντλούν ικανοποίηση με το να αποκτούν προνόμια έναντι των άλλων, ενώ όσοι έχουν ένα νόημα στη ζωή τους αντλούν ικανοποίηση από το να προσφέρουν στου άλλους» εξηγεί η Kathleen Vohs, μια από τις συγγραφείς της έρευνας. Με άλλα λόγια η ζωή με νόημα υπερβαίνει τον εαυτό ενώ η ευτυχισμένη ζωή απλώς του δίνει ό,τι θέλει. Οι άνθρωποι που έχουν βρει ένα νόημα στη ζωή τους είναι πιο πιθανόν να βοηθήσουν όσους έχουν ανάγκη. «Η καθαρή ευτυχία συνδέεται με την μη παροχή βοήθειας προς τρίτους», εξηγούν οι ερευνητές.

Αυτό που ξεχωρίζει τους ανθρώπους από τα ζώα δεν είναι το κυνήγι της ευτυχίας, το οποίο συμβαίνει σε όλο το ζωικό βασίλειο, αλλά η αναζήτηση νοήματος, που είναι μοναδική για τους ανθρώπους σύμφωνα με τον Roy Baumeister, επικεφαλής της έρευνας και συγγραφέα (μαζί με τον John Tierney) του βιβλίου «Willpower: Rediscovering the Greatest Human Strength».

Οι συμμετέχοντες της εν λόγω έρευνας ανέφεραν ότι βρίσκουν νόημα στο να δίνουν ένα κομμάτι του εαυτού τους στους άλλους και να θυσιάζονται για το κοινό καλό. Σύμφωνα με τα λόγια του Martin E. P. Seligman, ενός από τους κορυφαίους εν ζωή ψυχολόγους σήμερα, στη ζωή με νόημα «χρησιμοποιείς όλες τις δυνάμεις σου και τα ταλέντα σου για να ανήκεις σε και να υπηρετείς κάτι το οποίο πιστεύεις ότι είναι ανώτερο από τον εαυτό». Για παράδειγμα η ύπαρξη νοήματος στη ζωή κάποιου συνδέεται με δραστηριότητες όπως η αγορά δώρων για τους άλλους και η ανατροφή παιδιών. Οι άνθρωποι που βρίσκουν περισσότερο νόημα στη ζωή τους συχνά αναζητούν ενεργά την νοηματοδότηση ακόμα και αν αυτό αποβεί σε βάρος της ευτυχίας τους. Επειδή έχουν επενδύσει σε κάτι μεγαλύτερο από τον εαυτό τους, ανησυχούν περισσότερο και έχουν υψηλότερα επίπεδα άγχους, από ότι οι χαρούμενοι άνθρωποι. Η ανατροφή παιδιών για παράδειγμα συνδέεται με τη ζωή με νόημα και απαιτεί αυτοθυσία, αλλά έχει συνδεθεί συχνά με χαμηλά επίπεδα ευτυχίας των γονιών, συμπεριλαμβανομένων των συμμετεχόντων της έρευνας. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τον ψυχολόγο του Χάρβαρντ, Daniel Gilbert, οι έρευνες δείχνουν πως οι γονείς είναι λιγότερο ευτυχισμένοι όταν αλληλεπιδρούν με τα παιδιά τους από ότι όταν τρώνε, βλέπουν τηλεόραση ή κάνουν γυμναστική.

Ένα μέρος αυτών που κάνουμε ως άνθρωποι είναι το να φροντίζουμε τους άλλους. Αυτό δίνει νόημα στη ζωή μας, αλλά δεν μας κάνει απαραίτητα και πιο χαρούμενους, υποστήριξε ο Baumeister σε μια συνέντευξη.

Το νόημα δεν έχει να κάνει μόνο με την υπέρβαση του εαυτού αλλά και με την υπέρβαση της παρούσας στιγμής – που είναι ίσως το πιο σημαντικό εύρημα της μελέτης, σύμφωνα με τους ερευνητές. Ενώ η ευτυχία είναι ένα συναίσθημα που το νιώθουμε στο εδώ και τώρα, σταδιακά εξαφανίζεται, όπως και όλα τα συναισθήματα. Το θετικό συναίσθημα και η αίσθηση της ευχαρίστησης εξανεμίζονται. Η ποσότητα του χρόνου που οι άνθρωποι αναφέρουν ότι αισθάνονται καλά ή άσχημα, συσχετίζεται με την ευτυχία αλλά δεν συσχετίζεται εξ ολοκλήρου με το νόημα.

Το νόημα από την άλλη πλευρά, έχει διάρκεια. Συνδέει παρόν, παρελθόν και μέλλον. «Το να σκέφτεσαι πέρα από την παρούσα στιγμή, στο παρελθόν ή στο μέλλον, ήταν ένδειξη μιας ζωής με νόημα αλλά χωρίς απαραίτητα και ευτυχία» γράφουν οι ερευνητές. «Η ευτυχία δεν βρίσκεται γενικά στην αναπόληση του παρελθόντος ή του μέλλοντος». Πράγμα που σημαίνει πως οι άνθρωποι που σκέφτονται περισσότερο το παρόν είναι πιο ευτυχισμένοι, αλλά οι άνθρωποι που σκέφτονται περισσότερο το μέλλον ή βάσανα και αντιξοότητες του παρελθόντος, έβρισκαν περισσότερο νόημα στη ζωή τους, παρόλο που ήταν λιγότερο ευτυχισμένοι.

Η έρευνα έδειξε επίσης πως η ύπαρξη αρνητικών συμβάντων στη ζωή κάποιου, μειώνει την ευτυχία αλλά αυξάνει την ύπαρξη νοήματος στην ζωή του. Ακόμα μια έρευνα από το 2011, επιβεβαιώνει το εν λόγω εύρημα, υποστηρίζοντας πως οι άνθρωποι που έχουν βρει νόημα στη ζωή τους, με την έννοια ενός ξεκάθαρου στόχου, αξιολογούν την ικανοποίηση από τη ζωή τους υψηλότερα, ακόμα και όταν αισθάνονται άσχημα, σε σχέση με αυτούς που δεν έχουν βρει έναν ξεκάθαρο στόχο. «Αν υπάρχει οποιοδήποτε νόημα στη ζωή, τότε πρέπει να υπάρχει νόημα στον πόνο» γράφει ο Frankl.

Σχετικά αναγνώσματα:

- "Αναζητώντας νόημα ζωής και ελευθερίας", εκδόσεις Ταμασός, Victor Frankl

- "Το νόημα της ζωής", εκδόσεις ψυχογιός, Victor Frankl

Tο παρόν άρθρο αποτελεί μετάφραση-απόδοση μέρους του άρθρου: There’s more to life than being happy, της Emily Esfahani Smith που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο στις 9/01/2013.

Συμβουλευτική Γονέων

Οι κανόνες της αποτελεσματικής οριοθέτησης στα παιδιά 

Η οριοθέτηση της συμπεριφοράς των παιδιών αποτελεί ίσως το μεγάλο στοίχημα που καλούνται να κερδίσουν οι γονείς στην σημερινή κοινωνία. Έχοντας πολλές απαιτήσεις από την πλευρά των παιδιών να διαχειριστούν, ελάχιστο χρόνο και ακόμα λιγότερη υπομονή, εύκολα υποκύπτουν, υποχωρούν σε αιτήματα των παιδιών, παραχωρούν προνόμια και δημιουργούν - άθελα τους είναι η αλήθεια – ένα προδεδικασμένο που δυσκολεύονται μετά να ανατρέψουν. Η οριοθέτηση της συμπεριφοράς των παιδιών μοιάζει υπό αυτές τις συνθήκες βουνό. Δεν θα ισχυριστώ ότι είναι εύκολη υπόθεση αλλά θέλω να παραθέσω κάποιους βασικούς κανόνες αναφορικά με την επιβολή ορίων, τους οποίους συχνά αμελούμε.

Σαφή μηνύματα
Στην λεκτική επικοινωνία μας με το παιδί (ή τον έφηβο) θα πρέπει να είμαστε σαφείς και συγκεκριμένοι σχετικά με το τι ζητάμε. Η σαφήνεια στην έκφραση δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνειών και βοηθάει το παιδί να σχηματίσει μια ξεκάθαρη εικόνα για το τι περιμένουμε ως γονείς.
Σαφές μήνυμα: "Η τηλεόραση θα ανοίξει αφού τελειώσετε τα μαθήματα σας"
Ασαφές μήνυμα: "Η τηλεόραση θα ανοίξει μετά"

Λογικά όρια
Επειδή μέσα στην μέρα ένα παιδί μπορεί να αξιώσει 20 διαφορετικά πράγματα θα πρέπει να είμαστε σε ετοιμότητα να θέσουμε όρια εκεί που πραγματικά χρειάζεται και να εξηγήσουμε στο παιδί το λόγο για τον οποίο του απαγορεύουμε κάτι. Οι εξηγήσεις μας θα πρέπει να διέπονται από λογική γιατί τα παιδιά θα αντιδράσουν διπλά σε κάτι που θεωρούν παράλογο ή σε κάτι που τους ζητείται χωρίς καμία εξήγηση.

Σταθερότητα
Όταν δεν επιτρέπουμε στο παιδί μας κάτι, θα πρέπει αυτή η απαγόρευση να ισχύει πάντα δεδομένων των ίδιων συνθηκών. Όταν απαγορεύουμε στο παιδί μας, για παράδειγμα, να παίζει με το μάτι της κουζίνας, το απαγορεύουμε κάθε μέρα και κάθε ώρα. Το λάθος που κάνουμε συχνά είναι ότι θέτουμε όρια κατά βούληση, χωρίς να έχουν μια σταθερότητα στο χρόνο. Η σταθερότητα στην επιβολή των ορίων βοηθάει το παιδί να διαμορφώσει αλλά και να εσωτερικεύσει τους κανόνες της ζωής σας. ("Τρώμε μόνο 3 παγωτά την εβδομάδα") Ως αποτέλεσμα αισθάνεται ότι ζει σε ένα σταθερό περιβάλλον άρα νιώθει και ασφάλεια μέσα σε αυτό. Αυτό δεν σημαίνει βέβαια ότι δεν μπορεί να υπάρξουν και εξαιρέσεις στον κανόνα. Αρκεί όμως αυτές οι εξαιρέσεις να δικαιολογηθούν ξεκάθαρα από τον γονέα. ("Επειδή σήμερα είναι τα γενέθλια σου και είναι ξεχωριστή μέρα μπορείς να φας ένα επιπλέον παγωτό")

Τόνος φωνής
Τα παιδιά ερμηνεύουν αυτά που τους λέμε όχι μόνο βάσει του λεξιλογίου που χρησιμοποιούμε αλλά και βάσει των μη λεκτικών στοιχείων που πλαισιώνουν το λόγο μας. Ο τόνος της φωνής μας μπορεί να δηλώνει προσταγή, παραίνεση, συμβουλή. Μπορεί να κρύβει αυστηρότητα, ενδιαφέρον, προβληματισμό, ανησυχία. Τα παιδιά αντιλαμβάνονται τις προθέσεις αλλά και το συναίσθημα μας από τον τόνο της φωνής μας και αντιδρούν πολλές φορές σε αυτό. Ακόμα και η πιο απλή προτροπή αν ειπωθεί με αυστηρότητα και νεύρα μπορεί να ξεσηκώσει μια μικρή επανάσταση.

Θετική πλαισίωση
Τα όρια και οι απαγορεύσεις δεν είναι απαραίτητο να φωνάζουν από χιλιόμετρα μακριά. Μπορούν να ειπωθούν με ήπιο και καλό τρόπο, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες για συμμόρφωση ή μειώνοντας τις αντιρρήσεις των παιδιών.
"Θα πάμε στην παιδική χαρά αμέσως μόλις ολοκληρώσεις τα μαθήματα σου"
"Πλένουμε τα χέρια μας για να είναι καθαρά και να μπορούμε να φάμε το γλυκό μας"
"Το γλυκό σου είναι εδώ και σε περιμένει να πλένεις τα χέρια σου"

Λογικές συνέπειες
Ακόμα και αν εφαρμοστεί με ευλάβεια ένας χρυσός συνδυασμός όλων των παραπάνω δεν σημαίνει ότι θα έχουμε την πλήρη συμμόρφωση των παιδιών μας στις προσταγές και τις υποδείξεις μας. Θα παιδιά θα αντιδράσουν κάποια στιγμή, θα εναντιωθούν σε αυτό που τους ζητάμε, θα δοκιμάσουν την ελαστικότητα των ορίων. Ο ρόλος μας είναι μείνουμε σταθεροί σε αυτό που τους ζητάμε και κυρίως έτοιμοι να τα αφήσουμε να βιώσουν τις λογικές συνέπειες των επιλογών τους. Από τη στιγμή που θέτουμε για παράδειγμα ως κανόνα το πλύσιμο των χεριών πριν από το φαΐ, πρέπει να είμαστε έτοιμοι να μην του επιτρέψουμε να απολαύσει την αγαπημένη του λιχουδιά αν δεν πλύνει τα χέρια του. Οι συνέπειες δεν χρειάζεται να επιβάλλονται με φωνές και εκνευρισμό. Με ηρεμία και θετικές δηλώσεις μπορούμε να ενισχύσουμε την επιθυμητή συμπεριφορά
- "Φυσικά και θα φας το γλυκό σου αμέσως μόλις πλένεις τα χέρια σου"
- "Εσύ θα επιλέξεις αν θέλεις να πλένεις τα χέρια σου και να φας γλυκό ή να μην τα πλένεις και να κάνεις κάτι άλλο"
- "Λυπάμαι αλλά δεν μπορώ να σου δώσω το γλυκό σου από τη στιγμή που τα χέρια σου είναι βρώμικα"

Υπομονή
Η υπομονή είναι μια δεξιότητα που κάθε γονιός οφείλει να καλλιεργήσει. Το οφείλει στον εαυτό του αλλά και στα παιδιά του. Ανυπομονούμε να συμμορφωθούν άμεσα, να κάνουν τώρα αυτό που τους λέμε, να μην αντιδράνε στα ίδια πράγματα ξανά και ξανά, να βιαστούνε επειδή εμείς βιαζόμαστε. Αν θεωρήσουμε δεδομένη την αντίδραση του παιδιού αλλά και το δικαίωμα του να αντιδράει επιβάλλεται να του δώσουμε χρόνο να μάθει, να πειραματιστεί, να αντιδράσει, να επιλέξει. Όσο περισσότερο σταθεροί, ήρεμοι και λογικοί είμαστε εμείς οι ίδιο τόσο επιταχύνουμε την διαδικασία εκμάθησης κανόνων και κοινωνικά αποδεκτών συμπεριφορών στα παιδιά μας. 

Καλλιεργώντας στα παιδιά κίνητρα για μάθηση 

Εσωτερικά ή Εξωτερικά Κίνητρα
Τα κίνητρα για μάθηση διακρίνονται σε εσωτερικά (επιθυμία για γνώση, εσωτερική ικανοποίηση, ενδιαφέρον, περιέργεια κτλ) και εξωτερικά (ανταμοιβή, έπαινος, υλικά αγαθά, γονική επιδοκιμασία κτλ). Τα εξωτερικά κίνητρα μπορεί κινητοποιούν άμεσα τα παιδιά αλλά από τη στιγμή που αποσυρθούν, το παιδί δεν δείχνει ενδιαφέρον για την δραστηριότητα. Ιδανικά θα πρέπει τα παιδιά να αναπτύξουν σταδιακά εσωτερικά κίνητρα μάθησης προκειμένου να κινητοποιούν μόνα τους τον εαυτό τους.

Σωστή Στοχοθεσία = Μικρές επιτυχίες
Για να βοηθήσουμε τα παιδιά να αγαπήσουν τη μάθηση είναι σημαντικό να θέτουμε από κοινού ρεαλιστικούς στόχους. Οι γονείς ίσως χρειαστεί να μετριάσουν τις προσδοκίες τους για πρωτιά προκειμένου να συμβαδίσουν με τις προσδοκίες των παιδιών αλλά και με την πραγματικότητα. Θέστε στόχους λίγο πιο πάνω από τις δυνατότητες των παιδιών, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες το παιδί να τους πετύχει. Είναι σημαντικό το παιδί να βιώσει μικρές επιτυχίες για να αρχίσει να πιστεύει ότι μπορεί να τα καταφέρει ή έστω να τα καταφέρει καλύτερα από ότι στο παρελθόν. Η επιτυχία συνοδεύεται συνήθως από ευχάριστα συναισθήματα και αυτά μπορούν να λειτουργήσουν ως κίνητρο μελέτης

Δώστε του επιλογές
Συνήθως είμαστε περισσότερο διατεθειμένοι να ασχοληθούμε με πράγματα τα οποία έχουμε επιλέξει εμείς παρά με όσα επιλέγουν οι άλλοι για μας. Δώστε στο παιδί επιλογές τόσο αναφορικά με τη σχολική προετοιμασία (τι ώρα, που θα διαβάσει, με ποια σειρά τα μαθήματα) όσο και αναφορικά με τις πηγές και τους τρόπους μάθησης. Μην ξεχνάτε ότι κάθε παιδί έχει το προσωπικό του στυλ αφομοίωσης πληροφοριών το οποίο πρέπει να γίνεται σεβαστό.

Γίνετε πρότυπο προς μίμηση
Αν θέλετε να κινητοποιήσετε τα παιδιά σας στο διάβασμα θα πρέπει πρωτίστως να αγαπήσουν τη μάθηση. Το παράδειγμα που θέτετε ως γονείς είναι σημαντικό. Προσπαθήστε να αφιερώνετε και εσείς χρόνο στη μελέτη, να διαβάζετε και εσείς κάποιο βιβλίο όσο μελετούν τα μαθήματα τους ή γενικώς να υπάρχει μια θετική ατμόσφαιρα στο σπίτι όσον αφορά τη μάθηση, τα βιβλία, τη γνώση. Τα παιδιά είναι πιθανότερο να μιμηθούν το παράδειγμα σας, παρά να ακολουθήσουν τις συμβουλές σας.

Επισημαίνετε επιτυχίες και όχι λάθη
Συχνά στην προσπάθεια να βελτιώσουμε την σχολική απόδοση των παιδιών μας, δίνουμε ιδιαίτερη σημασία στα λάθη. Εξίσου σημαντική, αν όχι και σημαντικότερη, είναι ωστόσο η αναφορά σε ότι έχει κάνει σωστά και σε όποια μικρή βελτίωση έχει παρουσιάσει. Προσέξτε τις λεκτικές εκφράσεις που χρησιμοποιείτε γιατί συχνά αποκαλύπτουν την απογοήτευση και την αποδοκιμασία σας. Μεταδώστε το μήνυμα ότι πιστεύετε στις δυνατότητες του παιδιού μέσα σε μια ατμόσφαιρα αποδοχής και κατανόησης.

Χρησιμοποιείστε τη φαντασία σας
Τα παιδιά βαριούνται εύκολα. Ένας λόγος που δεν τους αρέσει η σχολική μελέτη είναι γιατί είναι μια μονότονη διαδικασία. Χρησιμοποιείστε τη φαντασία σας για να κάνετε την διαδικασία πιο ενδιαφέρουσα. Για παράδειγμα παίξτε στο τέλος ένα κουίζ γνώσεων με βάση την ύλη που έχει να διαβάσει ή χρησιμοποιήστε περισσότερο εικόνες. Ενθαρρύνετε τη χρήση διαφόρων υλικών που μπορεί να παρακινήσουν τη φαντασία του παιδιού σας και να κάνουν πιο πρακτική την όλη διαδικασία της μελέτης.

Βοηθήστε όταν το χρειάζεται
Μην κάθεστε μαζί με το παιδί για να διαβάσει τα μαθήματα του. Μια τέτοια πρακτική μεταδίδει στο παιδί το μήνυμα ότι χρειάζεται εξαρχής τη βοήθεια σας και ότι δεν το εμπιστεύεστε, με αποτέλεσμα να μεταθέτει τελικά σε σας την ευθύνη της διεκπεραίωσης των σχολικών του υποχρεώσεων. Είναι δύσκολο για το παιδί να ταυτιστεί με το όποιο αποτέλεσμα και να κάνει κτήμα του τη μάθηση, αν δεν αναλάβει και την ευθύνη της διαδικασίας. Βοηθήστε το παιδί μόνο αν σας το ζητήσει. Συμπεριφερθείτε με κατανόηση και υπομονή, ενώ αν δεν μπορείτε να είστε ήρεμοι καλύτερα να αναλάβει κάποιος άλλος.

Η μάθηση ως τρόπος ζωής
Μην ξεχνάτε ότι το ζητούμενο δεν είναι απλώς η αφομοίωση της σχολικής ύλης αλλά η μάθηση ως τρόπος ζωής. Αξιοποιήστε κάθε ευκαιρία για να ενισχύσετε τη διάθεση για μάθηση στα παιδιά σας: ένα ταξίδι, μια εκδρομή, διαδραστικά παιχνίδια, επίσκεψη σε ένα μουσείο, λογοτεχνικά αναγνώσματα, θέατρο. Όλα αυτά μπορούν να αποτελέσουν πολύτιμες πηγές μάθησης μέσα από ευχάριστες για το παιδί δραστηριότητες αλλά και να το βοηθήσουν παράλληλα να ανακαλύψει τις κλίσεις και τα ταλέντα του. 

Περί Ψυχοθεραπείας

Πότε η ψυχοθεραπεία είναι αποτελεσματική; 

Η ψυχοθεραπεία είναι μια ιδιαίτερη και μοναδική σχέση ανάμεσα στον θεραπευόμενο και τον θεραπευτή που αποσκοπεί στην ανακούφιση του πρώτου από τα προβλήματα που τον ταλανίζουν αλλά και στην σταδιακή καλλιέργεια των δεξιοτήτων που θα τον βοηθήσουν να τα διαχειρίζεται αποτελεσματικά στο μέλλον. Κάθε θεραπευτική σχέση είναι μοναδική καθώς χτίζεται από δύο μοναδικά άτομα. Παρόλα αυτά δεν αποβαίνει κάθε θεραπευτική προσπάθεια αποτελεσματική ή τουλάχιστον τόσο αποτελεσματική όσο θα ήθελαν και τα δύο μέρη της. Παρακάτω παρατίθενται κάποιοι όροι και προϋποθέσεις υπό τους οποίους η ψυχοθεραπεία μπορεί να καταστεί ωφέλιμη.

Πρόθεση
Για να μπορεί ένας θεραπευτής να βοηθήσει ουσιαστικά τον θεραπευόμενο του, πρέπει ο ίδιος ο θεραπευόμενος να θέλει να βρίσκεται εκεί. Αυτό σημαίνει ότι είναι απαραίτητο να είναι δική του απόφαση η συνεργασία του με τον θεραπευτή. Ακόμα και αν κάποιος ξεκινήσει την θεραπεία παρακινούμενος από τρίτους, το να γίνει σταδιακά δική του επιθυμία η παραμονή του σε αυτή τη σχέση είναι κρίσιμος παράγοντας στην επιτυχία της.

Δέσμευση
Από τη στιγμή που κάποιος απευθύνεται σε έναν θεραπευτή ξεκινώντας μια προσπάθεια αλλαγής στον εαυτό του, χρειάζεται να μείνει σταθερός σε αυτή του την δέσμευση. Ενώ κανένας θεραπευτής δεν θα σας αναγκάσει να ολοκληρώσετε έναν αριθμό συνεδριών, η αλήθεια είναι πως η παραίτηση από την θεραπεία πριν αυτή ολοκληρωθεί, δεν αποβαίνει προς όφελος σας. Συχνά μια παροδική βελτίωση στην διάθεση του θεραπευόμενου, η αργή εξέλιξη μιας αλλαγής ή και άλλοι προσωπικοί λόγοι, τον οδηγούν στην σταδιακή ή απότομη απομάκρυνση του από το θεραπευτικό έργο. Το αποτέλεσμα είναι να μείνει με το αίσθημα του ανικανοποίητου αλλά και να μείνει ανεκμετάλλευτη όση δουλειά κατάφερε να κάνει μέχρι τη στιγμή της διακοπής.

Στοχοθετημένη
Όταν κάποιος απευθύνεται σε έναν ψυχοθεραπευτή ίσως έχει στο μυαλό του πολλά πράγματα που τον ταλανίζουν. Η θεραπεία θα πρέπει όμως να έχει έναν συγκεκριμένο στόχο: να αποσκοπεί δηλαδή σε μια αλλαγή συμφωνημένη και από τους δύο, θεραπευτή και θεραπευόμενο. Ο θεραπευτής μπορεί μέσα από την εμπειρία του να βοηθήσει τον θεραπευόμενο αναφορικά με την θέσπιση των στόχων της θεραπείας αλλά και να του παρέχει ανατροφοδότηση αναφορικά με την πορεία της.

Θεραπευτική σχέση
Η επιτυχημένη θεραπεία προϋποθέτει την εγκαθίδρυση μιας θεραπευτικής συμμαχίας. Αυτό σημαίνει πως και τα δύο μέρη της σχέσης οφείλουν να συνεργάζονται για τον κοινό σκοπό. Ο θεραπευόμενος χρειάζεται να εμπιστεύεται τον θεραπευτή του και να μπορεί να του μιλά ανοιχτά και ειλικρινά για όσα τον απασχολούν. Ο θεραπευτής οφείλει να ενθαρρύνει ένα κλίμα εμπιστοσύνης και ειλικρίνειας προκειμένου να νιώσει ο θεραπεύομενος άνετα μέσα σε αυτή τη σχέση. 

Πως θα ξέρω πότε να απευθυνθώ σε ψυχολόγο

Πότε κάποιος πρέπει να επισκεφτεί ψυχολόγο; Είναι άραγε αναγκαία η συνδρομή του προκειμένου να αντιμετωπίσουμε ενίοτε τα προβλήματα μας; Τα τελευταία χρόνια είναι αλήθεια πως με μεγαλύτερη ευκολία ο κόσμος απευθύνεται σε ειδικούς ψυχικής υγείας προκειμένου να διαχειριστεί προβλήματα που τον ταλανίζουν (ψυχολογικά, ψυχοσωματικά, υπαρξιακά, σχεσιακά κ.α . Πρόκειται άραγε για μεγαλύτερη ευαλωτότητα των ανθρώπων στις προκλήσεις της ζωής ή για αύξηση των δυσκολιών που αντικειμενικά βιώνουμε στην καθημερινότητα μας; Μήπως απλά αρχίζει να καταρρέει σταδιακά το taboo της ψυχικής νόσου και είμαστε πλέον περισσότερο διατεθειμένοι μιλήσουμε για αλλά και να αναγνωρίσουμε τα ψυχικά μας προβλήματα;

Τα ερωτήματα ενδιαφέροντα. Οι απαντήσεις όμως ποικίλουν. Συνήθως οι άνθρωποι επιλέγουν να απευθυνθούν σε ένα ψυχολόγο είτε όταν το πρόβλημα τους έχει φτάσει σε σημείο να καθιστά την καθημερινότητα τους βασανιστική, είτε όταν πρωτοεμφανίζεται και τους τρομάζει ως κάτι νέο που θα μπορούμε εν δυνάμει να εξελιχθεί σε πρόβλημα. Στην πρώτη περίπτωση το άτομο προσπαθεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μόνο του ή με τη βοήθεια του φιλικού και οικογενειακού του περίγυρου. Μπορεί επίσης να μην  κάνει καν κάποια προσπάθεια να το αντιμετωπίσει αλλά να το αρνείται και να αποφεύγει να το δει ως πρόβλημα, επιλέγοντας τη στάση «Δεν είναι τίποτα, θα φύγει μόνο του». Στην περίπτωση αυτή, που όντως έχει προκύψει ένα ρήγμα στον ψυχισμό μας και αρνούμαστε να το δούμε ή δεν μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε μόνοι μας, χρειαζόμαστε τη βοήθεια ενός ειδικού. Το να απευθυνθούμε σε αυτόν όταν φτάσουμε στα όρια μας, έχει να κάνει με τη δική μας ετοιμότητα πλέον να αναγνωρίσουμε την αδυναμία μας να το διαχειριστούμε αλλά και να πάρουμε πιο δραστικά  μέτρα για τη λύση του.
Η δεύτερη περίπτωση, των ανθρώπων που απευθύνονται σε ψυχολόγο από την αρχή της εμφάνισης ενός προβλήματος, φαίνεται να λειτουργούν κυρίως προληπτικά προσπαθώντας να προλάβουν μια κατάσταση από το να εξελιχθεί ως προβληματική και μη ελεγχόμενη. Όπως όταν για παράδειγμα κάποιος παθαίνει μια κρίση πανικού και αποφασίζει αμέσως να επιστεφθεί έναν ψυχολόγο. Ή ένα ζευγάρι που έχει αποφασίσει να χωρίσει και επισκέπτεται έναν ψυχολόγο για να συζητήσει το πώς θα ανακοινωθεί η απόφαση αυτή στα  παιδιά και πως θα διαχειριστούν τις όποιες συζητήσεις προκύψουν.

Δεν υπάρχει λοιπόν η σωστή ακριβώς στιγμή που κάποιος πρέπει να επισκεφτεί έναν ειδικό.  Υπάρχουν ωστόσο ενδείξεις ότι είναι κατάλληλη η στιγμή να το κάνει. Αυτές είναι:

  • Όταν έχει προσπαθήσει να το λύσει μόνος του ανεπιτυχώς

  • Όταν το πρόβλημα φαίνεται να εντείνεται, να γενικεύεται και να αυξάνει

  • Όταν νιώθει την ανάγκη να μιλήσει σε κάποιον που μπορεί να του δώσει μια επιστημονική οπτική

  • Όταν δεν υπάρχει το απαραίτητο υποστηρικτικό περιβάλλον να τον βοηθήσει και νιώθει ότι τα προβλήματα τον πνίγουν.

  • Όταν δεν ξέρει τι είναι αυτό που του συμβαίνει και δεν μπορεί να το εξηγήσει με βάση την εμπειρία και τις γνώσεις που έχει


Μην ξεχνάτε ότι ο κάθε άνθρωπος παίρνει την απόφαση να επισκεφτεί έναν ψυχολόγο όταν ο ίδιος είναι έτοιμος να το κάνει. Η ετοιμότητα αυτή είναι καθοριστική καθώς καθιστά το άτομο έτοιμο να συνεργαστεί στο πλαίσιο μια θεραπείας και να δουλέψει με στόχο την ανακούφιση του από το πρόβλημα που τον ταλανίζει.
Περισσότερα άρθρα για την Ψυχοθεραπεία


Διαπροσωπικές Σχέσεις

Απαντώ σε αρνητικά σχόλια και κακόβουλες κριτικές 

Η αρνητική κριτική αποτελεί για πολλούς ανθρώπους ένα μελανό σημείο στις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Φοβούνται μήπως πέσουν θύμα της, προσπαθούν πάση θυσία να αποφύγουν δυσμενή σχόλια για τον εαυτό τους, συμμορφώνονται σε κοινωνικές νόρμες ή επιταγές τρίτων που δεν τους αντιπροσωπεύουν και στην περίπτωση που δεχθούν ένα τέτοιο σχόλιο διαταράσσεται η ήδη κλονισμένη αυτοεκτίμηση τους.

Είναι αναπόφευκτο στις διαπροσωπικές και επαγγελματικές μας σχέσεις να δεχθούμε σχόλια και κριτικές που δεν μας αρέσουν. Η αλήθεια είναι ότι συχνά πρέπει να αναρωτιόμαστε για τις προθέσεις αυτού που ασκεί κριτική. Στην περίπτωση που τις θεωρήσουμε κακόβουλες, παύει να έχει αξία η όποια κριτική ασκεί, καθώς δεν καθοδηγείται από την πρόθεση του να μας αξιολογήσει αλλά από την επιθυμία του να μας πληγώσει. Στην περίπτωση που αναγνωρίζουμε την πρόθεση του άλλου να μας βοηθήσει ή έστω να συμβάλει στην προσωπική μας βελτίωση, τα πράγματα γίνονται κάπως πιο εύκολα. Αρχικά χρειάζεται να αποδεχθούμε το γεγονός ότι ο κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του προσωπικά κριτήρια με τα οποία αξιολογεί τόσο τον εαυτό του όσο και τους γύρω του. Αν για παράδειγμα κάποιος σας ασκεί κριτική λέγοντας σας «Είσαι πολύ σχολαστικός με τα κείμενα που διορθώνεις και καθυστερείς πολύ στη δουλειά» αυτό σημαίνει πως έχει κάποια συγκεκριμένα προσωπικά στάνταρντ που διαχωρίζουν το «σχολαστικός» - από το «πολύ σχολαστικός» τα οποία στάνταρτ μπορεί να μην συμφωνούν με τα δικά σας. Η κριτική λοιπόν βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στα προσωπικά κριτήρια του κριτή, τα οποία έχετε την επιλογή να αποδεχθείτε ή όχι.

Ένα δεύτερο σημείο για το οποίο χρειάζεται να αναρωτηθείτε είναι κατά πόσο δέχεστε το δικαίωμα του άλλου να σας κρίνει. Δέχεστε κριτική από το αφεντικό σας; Από τους συναδέλφους σας; Από τους φίλους σας; Ίσως σε διαφορετικό βαθμό από τον καθένα. Πολλές φορές εναντιωνόμαστε στο δικαίωμα κάποιου φίλου ή συναδέλφου να μας ασκεί κριτική μόνο και μόνο επειδή η κριτική που ασκεί δεν μας αρέσει. Αν μας έκανε όμως ένα κοπλιμέντο θα αντιδρούσαμε διαφορετικά. Μην ξεχνάτε ωστόσο, πως κάθε είδους κριτική μπορεί να αποτελέσει μια αφορμή είτε για να επαναξιολογήσετε στοιχεία του χαρακτήρα και της συμπεριφοράς σας είτε για να εξασκηθείτε ενεργά σε επικοινωνιακές δεξιότητες χρήσιμες για την διατήρηση της αυτοεκτίμησης σας.

Παραμείνετε ψύχραιμοι
Η πρώτη σας συναισθηματική αντίδραση ίσως δεν είναι και η ενδεδειγμένη βάση για να στήσετε την επιχειρηματολογία σας. Δώστε στον εαυτό σας λίγο χρόνο πριν πείτε οτιδήποτε. Μιλήστε αφού έχετε βρει την αυτοκυριαρχία σας ή φροντίστε να μην την χάσετε καθόλου.

Μπείτε σε λεπτομέρειες;
Ένας τρόπος για να αντιμετωπίσετε την κριτική που σας γίνεται είναι να θέσετε σε αυτόν που σας κρίνει διευκρινιστικές ερωτήσεις αναφορικά με το σχόλιο του. Με τον τρόπο αυτό θα είτε θα πάρετε χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με μια ασαφή ή υποκειμενική κριτική ή θα φέρετε τον συνομιλητή σας σε αμηχανία σε περίπτωση που το σχόλιο του είναι ανυπόστατο. Χρησιμοποιείστε ανοιχτές ερωτήσεις προκειμένου να προάγεται το διάλογο. Για παράδειγμα «Τι εννοείς όταν λες ότι είμαι βαρετός;» ή «Τι κάνω/ λέω που να με κάνει βαρετό για σένα;», «Τι θα ήθελες να κάνω για να μην βαριέσαι;». Διερευνήστε με φιλική διάθεση τα καυστικά σχόλια που δέχεστε και μπορεί να οδηγηθείτε σε διαφορετικά συμπεράσματα: «Άρα κάθε φορά που συζητάω για περιβαλλοντικά θέματα εσύ βαριέσαι;» « Αυτό σημαίνει πως είμαι βαρετός ή πως εσύ βαριέσαι με τις συζητήσεις περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος;»
Η διερεύνηση είναι χρήσιμη στις περιπτώσεις που μας ενδιαφέρει η σχέση με τον συνομιλούντα και θέλουμε να την διατηρήσουμε σε ένα καλό επίπεδο.

Συμφωνήστε και με το παραπάνω
Η τεχνική αυτή είναι κατάλληλη όταν στην ουσία αυτός που μας ασκεί κριτική έχει δίκιο. Στις περιπτώσεις αυτές μπαίνουμε συνήθως σε μια διαδικασία όπου απολογούμαστε για τον εαυτό μας παρακινούμενοι από τις ενοχές που νιώθουμε. Αυτό στην ουσία δίνει έδαφος στον κριτή μας να συνεχίσει και εμείς νιώθουμε ακόμα περισσότερο ένοχοι. Για να σπάσει αυτός ο φαύλος κύκλος, δεν έχετε παρά να κάνετε τρία πράγματα:
1. Να συμφωνήσετε με την κριτική επαυξάνοντας
2. Να μην απολογηθείτε
3. Να μην ζητήσετε συγνώμη
Το να κινηθείτε προς την κατεύθυνση του κριτή σας, ασκώντας και εσείς ο ίδιος κριτική στον εαυτό σας, μπορεί να αλλάξει τη ροή της συζήτησης σας προς όφελος σας.
π.χ.
- «Με αυτήν την ακαταστασία σου δεν μπορώ να βρω τίποτα εδώ μέσα»
- «Έχεις δίκιο. Ποτέ δεν καταφέρνω να τακτοποιήσω σωστά τα πράγματα μου και σε δυσκολεύω»
Ασκώντας ουσιαστικά εσείς αρνητική αυτοκριτική χωρίς δικαιολογίες και ενοχές, παραδέχεστε το λάθος σας ανοιχτά, δεν επιτρέπετε να εκμεταλλευτεί ο άλλος τις ενοχές σας, αποπνέοντας το μήνυμα ότι αποδέχεστε το δικαίωμα σας στο λάθος. Ο κριτής σας μπορεί τελικά να πάρει και το μέρος σας: «Δεν είπα ότι είσαι πάντα ακατάστατος. Απλά τις τελευταίες μέρες έχει παραγίνει το πράγμα».

Θολώστε το τοπίο
Ένας λόγος που μας αναστατώνει η κριτική των άλλων είναι γιατί εμπεριέχει κάποια αληθή στοιχεία. Μπορεί να μην θέλουμε να τα δούμε ή να τα συζητήσουμε με τον καθένα αλλά αντί να αρνηθούμε πεισματικά την ύπαρξη τους και να πασχίσουμε να πείσουμε τον συνομιλητή μας ότι είμαστε το αντίθετο από αυτό που πιστεύει, μπορούμε απλώς να το αποδεχθούμε μέσα σε ένα κλίμα ασάφειας και γενικότητας. Συνήθως ο κριτής μας δεν περιμένει να αντιμετωπίσουμε με στωικότητα και αποδοχή ένα αρνητικό μας γνώρισμα. Μάλλον περιμένει να μας φέρει σε αμηχανία και να αρχίσουμε τις απολογίες. Μην απαντώντας ευθέως, δεν του δίνουμε και το έρεισμα για να συνεχίσει την επικριτική του συμπεριφορά.
«Ναι, η αλήθεια είναι ότι γίνομαι εγωιστής κάποιες φορές»
«Τι να πω; Τεμπελιάζω που και που, όπως όλοι»
Στην ουσία δεν αποδεχόμαστε πλήρως την επίκριση που μας γίνεται αλλά την γενική αλήθεια που εμπεριέχει η κρίση.

Μην τη δέχεστε
Το ότι κάποιος επιλέγει να εκφραστεί έντονα αρνητικά για το άτομο μας ή ακόμα και να μας προσβάλει, σημαίνει ότι πρέπει να προσβληθούμε; Ο τρόπος που ο καθένας εκφράζεται λέει πρωτίστως κάτι για τον ίδιο. Αν επομένως έχετε απέναντι σας κάποιον που συνηθίζει να πληγώνει με τα λόγια του, να βρίσκει μονίμως αρνητικά στους άλλους και έχει αναγάγει την κριτική σε άθλημα, έχετε την επιλογή απλώς μείνετε αδιάφοροι απαντώντας με τον ακριβώς αντίθετο τρόπο: με ευγένεια και ηρεμία και φυσικά με χαμόγελο.
«θα μπορούσα να λάβω σοβαρά τα σχόλια σας, αν δεν γίνονταν με τόση εμπάθεια και δηκτικότητα. Σας ευχαριστώ ούτως ή άλλως για το χρόνο που αφιερώσατε να τα μοιραστείτε μαζί μου»
Άλλωστε όταν ο στόχος του άλλου είναι να σας προσβάλλει, το πιο πιθανό είναι να υπερβάλει στα χαρακτηριστικά που θα σας προσάψει ακριβώς για πετύχει τον στόχο του. Η δική σας στάση (αδιαφορία, χαμόγελο, απαξίωση κτλ) θα πρέπει να αντικατοπτρίζει το δικό σας επίπεδο αλλά και να θέτει τους όρους με τους οποίους δέχεστε μια επικοινωνία.
«Λυπάμαι που δεν θα συμμετέχω σε αυτήν την συζήτηση, αλλά ο τόνος και το περιεχόμενο της δεν μου αρμόζει»

Παραμείνετε ευγενείς
Είναι αλήθεια ότι συχνά παρασυρόμαστε σε διαλόγους και τακτικές επικοινωνίας που δεν μας αρμόζουν. Αν το ύφος του συνομιλητή μας είναι επιθετικό, στομφώδες, αγενές, επικριτικό, μπαίνουμε ασυναίσθητα στην διαδικασία να απαντήσουμε με το ίδιο ύφος. Αυτό οδηγεί σε ένταση και τελικά σε σύγκρουση. Παραμείνετε ευγενικοί και ψύχραιμοι ακόμα και όταν το ύφος του άλλου είναι αγενές. Η ευγένεια μπορεί να βοηθήσει το συνομιλητή – κριτή σας να ρίξει τους τόνους αλλά και να αναθεωρήσει αυτά τα οποία σας καταλογίζει, αν έρθει αντιμέτωπος με μια στάση σταθερή, αποφασιστική και ευγενή. Σίγουρα θα μετριάσει την βαρύτητα των όσων λέει. Και σίγουρα δεν θα έχετε να μετανιώνετε για τον τρόπο που μιλήσατε.

Τα επικοινωνιακά λάθη μιας συντροφικής σχέσης

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η υγιής επικοινωνία θεωρείται θεμέλιος λίθος μιας καλής συντροφικής σχέσης. Καλή επικοινωνία σημαίνει ότι μπορούμε να εκφράσουμε στον σύντροφο μας αυτό που θέλουμε και αντίστοιχα καταλαβαίνουμε αυτό που ο σύντροφος μας θέλει να μας πει. Η επικοινωνία δυσχεραίνεται συχνά από πλήθος παραγόντων που έχουν να κάνουν με την ιδιοσυγκρασία του κάθε συντρόφου, με τις επιρροές που έχει δεχθεί από το οικογενειακό του περιβάλλον αλλά και με περιορισμούς που πιθανόν να υφίστανται στο παρόν από συγκυριακούς λόγους.


Η καταστροφική κριτική
Η κριτική, ως μέσο κοινοποίησης της δυσαρέσκειας μας ή προτροπή για αλλαγή του άλλου, σπάνια πετυχαίνει το στόχο της. Η διαρκής έκθεση ενός ατόμου στα επικριτικά σχόλια του συντρόφου του, καλλιεργεί σταδιακά αρνητικά συναισθήματα και οδηγεί σε αποξένωση. Άλλες φορές πάλι, το άτομο που υφίσταται συνεχώς κριτική, αρχίζει και αμφιβάλλει για τον εαυτό του και τις ικανότητες του και χάνει σταδιακά την αυτοπεποίθηση του. Αλλά και ο ίδιος ο «κριτής» αρχίζει να βλέπει τον σύντροφο του μειονεκτικά καθώς έχει δώσει υπερβολική σημασία σε όψεις της συμπεριφοράς του που θεωρεί αρνητικές. Συχνά είναι πιο εποικοδομητικό να αναγνωρίζουμε στον άλλον τα θετικά στοιχεία που έχει από το να αναμασούμε επίμονα κάποια αρνητικά.  Χρειάζεται επίσης να αποφασίσουμε αν μια κριτική είναι χρήσιμη, πριν την κοινοποιήσουμε. Πολλές φορές κριτικάρουμε ασήμαντα πράγματα στον άλλον αλλά το φθοροποιό στοιχείο στη σχέση παραμένει. Επίσης αντί να επικρίνουμε μια συμπεριφορά στον άλλον που δεν μας αρέσει είναι προτιμότερο να μιλήσουμε για το πως εμείς νιώθουμε για αυτήν ή ακόμα καλύτερα να τοποθετηθούμε μέσα από μια θετική οπτική. Έτσι αντί να πούμε «Είσαι ακατάστατος, ποτέ δεν βάζεις τα ρούχα τους στη θέση τους» θα μπορούσαμε να πούμε «Με βοηθάς πολύ όταν τακτοποιείς τα ρούχα σου, γιατί έχω πολύ λιγότερα πράγματα να συμμαζέψω»
Η απαίτηση
Το να απαιτούμε από τον άλλον ακόμα και τα αυτονόητα συχνά τον φέρνει σε μια θέση άρνησης. Αρνείται να ικανοποιήσει την ανάγκη μας, όχι πάντα γιατί διαφωνεί με αυτήν, αλλά γιατί διαφωνεί με τον τρόπο με τον οποίο την διεκδικούμε. Η απαίτηση, ως μέσο επικοινωνίας, κοινοποιεί κάτι αναφορικά με την κατανομή εξουσίας στη σχέση. Αυτός που απαιτεί, αξιώνει για τον εαυτό του ένα ποσοστό εξουσίας. Αν του ικανοποιηθεί η απαίτηση από τον σύντροφο του, η εξουσία αυτή είναι σαν επικυρώνεται έμμεσα. Χάνεται όμως η ισορροπία μέσα στην σχέση με αυτόν τον τρόπο και συχνά δημιουργούνται διενέξεις και προστριβές.


Το διάβασμα της σκέψης του άλλου
Πολλές φορές κάνουμε το λάθος να υποθέτουμε τι σκέφτεται ή τι πιστεύει ο άλλος για μια κατάσταση. Η υπόθεση μας, η οποία στην ουσία είναι η προσωπική μας ερμηνεία για μια κατάσταση, μπορεί να έχει άκρως αρνητικό περιεχόμενο, πυροδοτώντας αντίστοιχα επικίνδυνα για μια υγιή επικοινωνία  συναισθήματα. Η σύντροφος που πλένει τα πιάτα ενώ ο σύζυγος της κάθεται στον καναπέ, διαβάζοντας την αγαπημένη του εφημερίδα, μπορεί να σκέφτεται «Μόνο για την βόλεψη του ενδιαφέρεται, ούτε του περνά από το μυαλό να με βοηθήσει». Αυτή η πεποίθηση συνήθως εδραιώνεται στην σύζυγο όταν, είτε δεν μπαίνει στη διαδικασία να την επαληθεύσει ζητώντας τη βοήθεια που χρειάζεται, είτε την ζητάει με αρνητικό τρόπο, οπότε και δεν την παίρνει.  Πολλές φορές χρεώνουμε στον άλλο αρνητικά χαρακτηριστικά απλώς και μόνο εμείς δεν έχουμε μάθει να διεκδικούμε με υγιή τρόπο τα θέλω μας.

Ο θυμός, ο κακός σύμμαχος
Ο θυμός, η αγανάκτηση και ο εκνευρισμός μπορεί να εξοκείλουν μια κατά τα άλλα καλή προσπάθεια επικοινωνίας με τον άλλον.  Όταν αφήνουμε τέτοια συναισθήματα να κατευθύνουν τα λόγια μας, συνήθως το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό. Ο θυμός μπορεί να φουντώσει από τον δικό μας εσωτερικό διάλογο, αναφορικά με μια κατάσταση, από ερμηνείες που εμείς αναπαράγουμε και πιστεύουμε αλλά και από ακραίες ερμηνείες σχετικά μέτριων καταστάσεων όπως για παράδειγμα  «Προτιμάει να βγει με τους φίλους του σήμερα, δεν μ' αγαπάει καθόλου!» Αν είστε θυμωμένος με το σύντροφο σας, δώστε χρόνο στον εαυτό σας να ηρεμήσετε πριν μιλήσετε. Αυτό μπορεί να σημαίνει ότι η συζήτηση μπορεί να αναβληθεί για ώρες ή και για την επόμενη μέρα. Προσπαθήστε να μιλήσετε για τον εαυτό σας, για τα δικά σας συναισθήματα και τις δικές σας σκέψεις αντί να παρασυρθείτε σε ένα κατηγορητήριο εναντίον του άλλου.

Υποχωρώ αντί να διεκδικήσω
Αρκετοί άνθρωποι θεωρούν ότι το να ικανοποιούν τις ανάγκες του συντρόφου τους αδιαμαρτύρητα μπορεί να τους εξασφαλίσει μια καλή σχέση. Η διαρκής υποχώρηση όμως συχνά έχει τη βάση της στη δυσκολία που έχουν τα άτομα αυτά να εκφράσουν τις ανάγκες τους ή να διεκδικήσουν τα θέλω τους.  Μπορεί να έμαθαν να λειτουργούν έτσι από παιδιά ακόμα και να αναπαράγουν αυτό το μοτίβο στην ενήλικη ζωή. Το σίγουρο είναι ότι σταδιακά αδυνατούν να ταυτοποιήσουν τις ανάγκες και τα θέλω τους και τελικά ζουν τη ζωή του συντρόφου τους. Αν και φαίνεται βολική κατάσταση, καθώς το ένα μέλος είναι πάντα πρόθυμο να υποχωρήσει, τελικά μπορεί να οδηγήσει τη σχέση σε μαρασμό. Όταν δεν μπορούμε να μιλήσουμε για τον εαυτό μας, για αυτά που θέλουμε, σκεφτόμαστε, προσδοκούμε, στην ουσία δεν μπορούμε να υποστηρίξουμε μια διαπροσωπική επικοινωνία.  Και όπως αναφέρθηκε στην αρχή η καλή επικοινωνία είναι η βάση μιας υγιούς σχέσης.

Η υγιής επικοινωνία απαιτεί να ακούμε αυτά που ο σύντροφος μας έχει να μας πει. Αυτό σημαίνει ότι ίσως χρειαστεί να σωπάσουμε για λίγο τη δική μας εσωτερική φωνή προκειμένου να ακούσουμε τον άλλον και να προσπαθήσουμε με διευκρινιστικές ερωτήσεις και διάλογο να τον καταλάβουμε. Το να τον καταλάβουμε δεν σημαίνει απαραίτητα πως θα συμφωνήσουμε αλλά χρειάζεται να κατανοήσουμε τη δική του οπτική στα πράγματα. Ο σεβασμός των ορίων του άλλου είναι επίσης ζωτική σημασίας καθώς δίνει στον σύντροφο μας το μήνυμα ότι τον έχουμε ακούσει και κατανοήσει. Έτσι δεν επιμένουμε σε έναν διάλογο όταν ο άλλος είναι πολύ αναστατωμένος για να τον υποστηρίξει.